De wil en de verbeelding

Auteur: Emke Idema, Art Partner, 2020

‘We hebben er geen gevoel bij.
We hebben er geen verstand van.
We hebben er geen belang bij.
We hebben er geen beeld van.’

Biodiversiteit leeft niet in onze organisaties.
Veel mensen die we gesproken hebben zien niet voor zich wat het, ook voor ons, kan betekenen.
Waarom komt biodiversiteit nog niet in het toekomstbeeld van ons allemaal voor?
Waar zijn onze hoop en onze verlangens over een rijke natuurlijke leefomgeving?
Waar is ons gevoel van verantwoordelijkheid voor de wereld waar we in leven?
Het lijkt erop dat we onze verantwoordelijkheid niet nemen, omdat we geen beelden hebben van hoe het anders kan.

Om verandering te kunnen maken,
moeten we iets willen.

Om iets te willen,
moeten we ons er een concreet beeld van kunnen vormen.

Je kunt pas naar de maan willen, als je je hebt voorgesteld hoe er een mens op de maan staat.
Je kunt pas een wijk bouwen die onzichtbaar is van bovenaf als je dat eerst in je hoofd hebt gezien.
Je kunt pas een stad maken die bestaat uit tachtig procent groen, als je weet hoe de gebouwen er dan uit zien.
En pas als we het willen, dan gaan we het doen.

We hebben beelden nodig om onszelf en anderen tot verandering aan te kunnen zetten, om onszelf en anderen hartstochtelijk naar iets te laten verlangen. Onwillige politici, onwetende projectleiders, conservatieve directeuren en de goegemeente. Maar ook onszelf, onze buren, onze vrienden.

We moeten onszelf en anderen een beeld kunnen voorspiegelen van een groene, soortenrijke leefomgeving. En van hoe dat de kwaliteit van onze levens immens beïnvloedt.

Je investeert pas, als je begrijpt waarin.

Emke Idema is als autonoom kunstenaar betrokken bij Art Partner. Op initiatief van Project IDOLS werken we samen met VolkerWessels, KWS Infra, Primum, Provincie Zuid-Holland, Naturalis, Fronteer, Openers (Jetske Freeve) en Art Partner om Biodiversiteit tot het nieuwe normaal in de bouw te maken. Tekening is van Machteld Aardse van De Beeldvormers

Feel the Fear and Focus!

Author: Grainne Delaney, storycoach Art Partner
Image: De Beeldvormers

Meet Pieter, co-founder of a consultancy firm that develops leaders. We are in the middle of a coaching session about a forthcoming event. Using a theatre exercise called ‘Open Speak’, he describes his thoughts and feelings about opening the conference and speaking in public.

‘I’m okay in front of a few people, but last time I presented, halfway through they started looking at their phones, so I started talking faster. I became really self-conscious, messed up my speech and I shut down.’

As he speaks, his hands become fists, he rounds his shoulders and the tightness of his jaw makes his voice sounds metallic. He looks like he wants to start a fight!

‘What if….?’

‘I know this doesn’t make sense,’ he continues. ‘Organising this conference is my dream come true. I know it’s important work. But now the idea of speaking in front of 280 strangers, makes me think: What if it’s not interesting enough? What if they don’t like me? What if my content is really off-target? What if I can’t answer their questions and the audience thinks I’m a fake?’

Pacing the room, he describes his heart in his throat, churning in his stomach and his dry mouth. ‘I can’t help it! What if I mess up again? How do I control my thoughts?’

The ‘What if..’ list of doom is getting longer!

Just the act of remembering the last time he spoke in front of an audience and imagining the next one, has put Pieter into a stress response.

‘It’s ridiculous!’ he declares. ‘I’m a professional.’

Focus: Feel the Fear

Getting a grip on this physical and mental state requires practice. The first thing we must do is understand where we are. I like to begin with how the body actually feels. ‘Open Speak’ helps us become more aware of and describe exactly what is happening physically, mentally and emotionally. Acknowledging our inner processes makes it easier to switch focus and do something about it.

Focus: Breath – Be Here Now.

One element that helps switch focus from freeze, (or fight) to flow, is observing the breath to bring us into the here and now. Seated with Pieter, we go into a 3-minute mindful exercise. But it’s not working. Pieter is still in his anxiety state. He is frowning, jittery and he can’t sit still.

Focus: Take Action! 

You cannot escape fear, rationalise it away, or ignore it. You have to move through it.

We work through a good physical warm up, stretching and shaking to release the tension, allowing the nervous energy to move through the body, followed by a good vocal workout.

After 15 minutes, he is calmer.

‘I already feel better,’ he says. ‘My headache is gone,’

‘Great,’ I say. ‘Now focus on how you want to feel.’

‘I want to feel proud. But I don’t want to come across as arrogant,’ he replies.

This is a statement I often hear when preparing for a presentation.

The postures and gestures both look open, but arrogance is not the same as pride. They have different thoughts and intentions.

‘The audience is smart and emotionally intelligent.’ I tell him. ‘They will pick up on your body language, unconsciously mirror it and feel what you feel. So, let’s get really clear.’

Focus: Intention.

We switch between the two, embodying Pride and Arrogance, becoming more precise about each thought and sensation, until he understands the difference.

For Pieter, ‘arrogant’ has the thought: ‘I am better than you’, connected with the intention: ‘You need to listen because I know more than you do.’ Physically there is more tightness in the body, less space on stage and less warmth in his voice.

He discovers ‘proud’ has the thought – ‘I am happy. I have worked hard and achieved insight.’ With the intention: ‘Now I want to share what I have learned with you because I believe it will help.’

‘What does proud look like?’ I ask.

‘Like this!’ He stands up straight, filling the room with presence, opens his arms in a welcoming gesture and smiles.

Now his mind and body are aligned and working together.

Let’s connect this to content.

Focus: W.A.I.T. Why Am I Talking?

What does the audience need to hear? Why is it important for them?

When I have doubts about content, I focus on the single most important person in the theatre: The Audience.

Every time I step onstage, I make sure, I want to speak and that I know why.

When we get our purpose straight, we can focus on delivering with impact. Because the reason and need to speak will override your fear. Pieter needs no support here.

‘I know how important this topic is for current and emerging leaders,’ he says passionately. ‘I know this can make a difference.’

He is speaking now for the benefit of others, for a group, for an organisation.

He has shifted his attention from Me to We.

‘Let’s try a thought experiment,’ I say. ‘What if…the audience really want you to succeed? Where is your attention now?’

‘On doing a really good job speaking.’ he says enthusiastically. ‘On enjoying myself.’ He smiles and stands up to rehearse his speech again. He takes on his embodiment of pride.

He looks confident and I hear the voice of a leader.

Focus: Mastery not Perfection.

Speaking in Public is a learned skill. It takes practice. As an actress, I know that Fear will never go away. It’s part of who I am and what I do.

When I think my performance must be perfect, I start doubting my ability. Telling myself, ‘After 20 years, I shouldn’t feel like this,’ also keeps me stuck.

But the goal is not perfection. The goal is mastery.

And from Mastery comes confidence.

Feel the fear . . . and focus.

Tips for Switching Focus.

  • Channel your nervous energy into a good physical and vocal warm up.
  • Get curious about your feelings. Don’t suppress them, it makes it worse. Use ‘Open Speak’. Acknowledge your anxiety and tell the truth. Then take action.
  • Get curious about your thoughts. Which ones empower you? Which thoughts keep you small? Give yourself a more positive intention. How do you want to show up?
  • Tell yourself a different story. ‘What if…’ is the actor’s most powerful tool of the imagination. What if I am not nervous? What if I am actually passionate, or excited? They are the same physical symptoms after all. What if the audience wants me to succeed? What changes?
  • When there is too much focus on Me, switch to We. Focus your attention on others: Listen deeply to other speakers, give them the gift of your attention. Talk to the audience during the break, or before the beginning of a meeting.
  • Remember your personal purpose. Your message is important. You are the only one who can deliver it.
  • “Give them a present!”, Art Partner story coach, theatre playwright and director Andreas Vonder says. “You have prepared the best you can, wrapped it in rehearsal. And now, it’s time to give your audience a gift.

Grainne Delaney is a performance artist, psychologist and story coach at Art Partner. The past six years over 700 consultants, accountants, directors and partners followed the storytelling course ‘Into the light: the Science & Art of Storytelling’ that she runs with Andreas Vonder and Art Partner.

In our Storytelling course you learn theatre techniques to set clear intentions and prepare your story, so the desire to share your message is stronger than your imagined fear. 

We provide space and time to rehearse, with practical exercises for staying grounded on stage, controlling your breath, and placing focus.

Want to experience this first hand?

Join our open course starting January 8th, 2021, join Art Partner’s ‘Into The Light’ Storytelling training: or contact us for possibilities of inhouse training.

Contact: Robert Tordoir, 0648409132 or


Emotion, emotion, emotion: finding flow

Author: Grainne Delaney, storycoach Art Partner

Meet Henry. As a Financial Partner he is deeply analytical, wants the facts clearly and simply delivered. He is not afraid to speak up, likes debate and follows the rules. We are discussing his Storytelling goal; to make more impact by being more personal when talking to clients.

I only have an hour’s coaching session to get him up on his feet, moving. He is one of those experts that comes across as distant and tense. A talking head. A very clever talking head, but disconnected from his body and can only broadcast data, the facts, in a serious monotone. He rarely smiles.

Facts + Personal Response = Story

I sense an allergy to actors. He is reacting to me with extreme caution as if any sudden emotional expression may trigger him to shut down.

‘I don’t want to look like a Clown and I’m not Sylvester Stallone!’ he tells me. ‘I want to stay authentic – too much jumping about it’s not me. It’s acting. I’m not an actor. It’s too much.’

‘Do you want to make an impact?’


‘Then we need more colour’, I say. ‘More landscape, more highs and lows, more geography. The audience need a reason to stay listening. And the glue that keeps them engaged is emotion. You need to show more emotion.’

We have to take a calculated risk and use this hour to experiment, to step outside our comfort zone, to stretch.’

‘I’m already out of my comfort zone sharing something personal.’

‘Yes, it’s personal’, I reply, ‘but that is only one part of the equation. You are presenting the facts of ‘Here is what happened to me’. We have to add the other half of your story: how you felt and thought about what happened.’

Circle Solution: Action – Reaction

I draw a circle on the board. For every (external) action there is an (internal) reaction.

Slowly, we build up an emotional map, ‘subtext’ in theatre-speak. His personal response to what is going on underneath the events and facts. The journey of his inner life. Discoveries, decisions, his thought process. I write these down on the inside of the circle.

I tell him straight.

‘Here’s the deal: If you don’t share the inside of the circle, you don’t really share anything personal.’

E-Motion = E (energy) + M (movement)

He feels more confident about the ‘why’, now we have to explore the ‘how’.

‘So what do I do with my hands?’ he asks. That is my next challenge. I only have half an hour left to get him active in the space, to ‘embody’ his story physically.

Energy comes through the body, but he is speaking so fast that his body cannot keep pace with his words. Information is streaming from head to mouth in statements that are all the same length. I ask him to speak in slow motion and as he slows down, his body starts to make more natural, congruent gestures. His words begin to pass through his heart before they come out through his mouth. He starts to relive his story, not just retell it.

We experiment with colour. Using emphasis, pause, scaling, different levels of tension, positioning in the space, hands open, closed and filming short extracts. Reviewing, repeating, rehearsing.

‘I feel awkward’, he says. But when I show him the film of his last 2 minutes, he is surprised.

His presentation is more dynamic. There is more flow. More variety. More Life.

‘I look quite normal on the outside!’ he smiles.

‘I still have doubts’, he says as he shakes my hand to leave.



‘Well that’s perfectly normal, you are pushing your envelope and stepping outside your comfort zone, big time. You have agreed with yourself to try something very different and of course it’s going to be uncomfortable, at first.’

Being a performer takes tremendous courage.

Tips for adding E-Motion.

There are many ways to add emotion to a presentation or story. It is not about exaggerating and expressing. It is about identifying your inner life, the emotional journey you go on.

You want to share not only the series of events that took place, but also the highs and lows, the changes, the twists and turns that affected you in such a way that you take us to that moment and allow us to experience your story as our own.

Here are some steps to start rehearsing with.

  • Identify your inner life, your E-Map (Emotional Map). You don’t have to share or demonstrate all of it. Choose the moments in your journey that have the most action or change for you.
  • Speak those moments as if you are in the present tense. Make it a live event, in the here and now. I am. You don’t retell a story, you relive it.
  • Use your breath. Remember when you were angry, sad, joyful. What was your breathing pattern like?
  • Rhythm. When we are emotional we speed up or slow down. Experiment.
  • Tension. Muscle tension affects the tone of your voice. Play with adding and releasing tension in your hands, jaw, shoulders.
  • Weight. We can bring attention to an important word by using more power behind the breath to make it stand out.
  • Pause. Again. Silence gives us status, but also signals a significant moment. Use it to highlight a decision, before a personal response, or after a reaction. Let it resonate.
  • Rehearse, rehearse, rehearse. Deliberate practice leads to peak performance.

Grainne Delaney is a performance artist, psychologist and storycoach at Art Partner. The past six years over 700 consultants, accountants, directors and partners followed the storytelling course ‘Into the light: the science & art of storytelling’ that she runs with Andreas Vonder and Art Partner.

Want to experience this first hand?

Join our open course starting January 8th, 2021, join Art Partner’s ‘Into The Light’ Storytelling training: or contact us for possibilities of inhouse training.

Contact: Robert Tordoir, 0648409132 or

Het middelpunt van de belangstelling? Dat noemden ze bij ons thuis uitslovers

Auteur: Andreas Vonder
Fotografie: Giath Taha

Na een training rijd ik in het donker terug over de A2 van Utrecht naar Amsterdam en luister naar BNR. ‘Vroeger had ik spreekangst, nu is presenteren mijn core business’, klinkt tijdens het reclameblok uit de speakers. Presentatievaardigheden maken het verschil op de werkvloer. Wie zijn of haar ideeën met impact kan overbrengen, staat 10-0 voor op mensen die dat niet kunnen. Voor spreekangst of plankenkoorts geldt dat we weten wat de aanleiding is: spreken in het openbaar. Maar wat is de oorzaak?

Lees deze blog verder op Management&Consulting


Bekijk de geweldige film van Bart Majoor waarin deelnemers vertellen over Into the Light.

Na afloop vragen we deelnemers altijd om feedback en stellen we o.a. de volgende vragen:

  • Hoe heb je je manier van jezelf presenteren veranderd? Heb je je eigen leerdoelen gehaald?
  • Hoe en waarvoor ga je wat je tijdens de cursus geleerd hebt, inzetten?
  • Hoe is het werken met het werkboek ‘Into the Light’ en zijn de opdrachten je bevallen?

Nieuwsgierig? Lees hieronder een ruwe selectie van de antwoorden.

Hoe heb je je manier van jezelf presenteren veranderd? Heb je je eigen leerdoelen gehaald?

  • Into the Light heeft mij het inzicht gegeven dat elke dag een verhaal in zich heeft en dat de mogelijkheden legio zijn!
  • Ik houd rekening met mijn omgeving, maar ga uit van mijzelf. Daarbij blijf ik authentiek en doe waar ik voor gekomen ben. Ook structuur aanbrengen helpt mij in mijn verhaal.
  • Zeker! Ook nieuwe doelen gedefinieerd. Dit is een absolute must voor iedere professional!
  • Rust en kalmte vinden. Pauzeren om te ademen en zelfvertrouwen vinden door een verhaal te hebben, waar ik mezelf in kan vinden.
  • Yes, great lesson. Express emotions!! Use of metaphors. Facts versus feeling.
  • Ja! Meer geleerd over stiltes in een verhaal, het gebruik van mijn sterktes en vooral weten hoe je een verhaal opbouwt. Dank!
  • More personal. More focus on how, than before (what). My objective was to experiment and become more conscious and able to present with more impact. I have certainly progressed.
  • Ik praat rustiger, zelfverzekerder. Ik kan meer afwisselen in verschillende stijlen. Absoluut!
  • Zeker! Mijn belangrijkste leerdoel was om minder bescheiden te zijn en overtuigender te vertellen. Grappig genoeg was dat ook het thema van mijn laatste verhaal, wat ik vol overtuiging verteld heb.
  • Ik ben bewuster geworden van bewegingen, tekstgebruik, maar ook sociale interactie. Ik heb mijn leerdoelen gehaald. Ik heb een beter begrip van sociale interactie en hoe mensen reageren.
  • Ik let meer op de ‘struggle’ in het verhaal en zorg dat die meer op de voorgrond komt. Ik let meer op mijn verhaal ook verhalend te brengen.
  • I found some new goals in the process, that I’ve really made progress on! Speaking with gravitas, speaking beyond ‘’the wall’’ just before the audience, switching persona’s and styles! I feel consciously capable.
  • Minder vlak – meer afwisseling in intonatie, volume, emotie, etc. Zelfverzekerd.
  • I allow myself to take more time at the stage, prepare a story, with more structure and a message which is well explained.
  • Zeker behaald. Ik kan nu beter, sneller en met meer vertrouwen een verhaal voorbereiden.
  • Meer geaard, expressiever, korter en bondiger, daadkrachtiger leerdoelen bereikt (kan sneller en beter in staat om van energie te  wisselen).
  • Opener, meer energie/emotie, meer in pieken/dalen werken.
  • Ik ben op veel vlakken vooruit gegaan. Bewuster van het ‘hoe’, maar ook de ‘wat’. Oefenen, oefenen, oefenen!
  • Ik presenteer met meer durf en openheid en ben niet bang mezelf te vergroten.
  • Ik heb geleerd met meer vertrouwen op het podium te staan en niet bang te zijn om emotie te tonen. Ik heb mooie stappen gezet richting mijn leerdoelen. Deze training was een mooie basis.
  • Meer variatie, meer rust, meer intrinsiek. Leerdoelen niet belangrijk: nieuwe inzichten wel!
  • Ik heb geleerd hoe een verhaal op te bouwen en direct te ervaren hoe ik beter met mijn lichaam kan omgaan.
  • Veel meer bewust van wendingen en opbouw. Meer zelfvertrouwen in gebruik van stem, emotie en gebaren. Leerdoelen gehaald: Yes!
  • I have gained confidence and the courage to stand in front of others and ‘shine’.
  • When I present, I am showing more emotions and feelings. I think it definitely helps me connect more/ create a link with the audience, so that it brought me closer to my goal (which was to be able to connect with even an unwilling audience, to be able to get my message across).
  • I’ve began to use the space I speak in more actively.
  • I’ve started testing out phrases and words
  • Niet meer bang om meer tijd te nemen voor personal stories, anecdotes en metaforen.
  • Meer drama erin gelegd. Mensen meenemen in mijn persoonlijke ervaringen (emoties). Weg uit de context, in het gevoel.
  • Ja, ontzettend veel geleerd. Met name hoe een verhaal op te bouwen, en impact te maken. Het blijft natuurlijk wel spannend en geeft me meer stress dan me lief is.
  • Doelen bereikt. Door bewuster naar publiek te kijken en meer de tijd te nemen.
  • Mijn leerdoel was om meer emotie, meer energie in mijn verhalen op te nemen. Langzamerhand begint dat te lukken.
  • Jazeker, stel mezelf meer open en laat meer van mezelf zien. Niet meer zo statisch en monotoon.
  • Ik heb geleerd dat overdrijven werkt. Ik heb geleerd dat een leugen om bestwil mag. Ik heb geleerd dat connectie maken van mijzelf naar het verhaal impact maakt.
  • Ja, ik voel me comfortabel op het podium.
  • Ik heb leerdoelen gehaald. Doe het nu anders. Zo kan het ook!
  • Beter voorbereiden, meer zelfvertrouwen. Ik heb mijn eigen doelen zeker gehaald. Op naar volgende stappen.
  • Zekerder worden. Meer vertrouwen in mijzelf. Ik denk dat ik mijn doel zeker heb behaald.
  • Ja, ik heb een lijn in mijn verhaal weten te brengen en hier ook vaardigheden voor gekregen.
  • Van een beetje onopvallend naar krachtig. Ik mag er staan op het podium en heb wat te vertellen. Wat ik met name heb geleerd is rustmomenten in te bouwen & accenten te leggen. Leerdoel behaald!
  • I am a punkrocker and learned from Grainne to be more: ‘getto style’!!
  • Ik heb mijn manier veranderd door meer rust uit te stralen en meer ruimte te gebruiken op het podium. Ik denk dat ik mijn leerdoelen heb behaald, maar dat ik hieraan nog wel moet werken.
  • Ik ben me meer bewust geworden van de impact die ik kan maken. De training heeft me meer zelfvertrouwen opgeleverd in de wijze waarop ik mezelf presenteer. Mijn leerdoel is daarmee dus zeker behaald.
  • Door de beelden te analyseren en te repeteren heb ik mijn presentatieskills kunnen verbeteren.
  • Ik ben me meer bewust dat ik rust uit moet stralen, hoe ik een goed verhaal kan neerzetten & waardoor ik meer zelfverzekerd overkom.
  • Betere houding. Sturing aan het verhaal. Bruikbare handvatten.
  • Ik heb meer plezier en zelfvertrouwen in het presenteren. Ik durf meer met emoties en stiltes te spelen, en kan mijn verhaal beter structureren en weet beter hoe ik mijn publiek moet boeien. Ik heb zeker al mijn leerdoelen behaald.
  • Ik heb veel geleerd van de training, en zelfs al in afgelopen weken kunnen toepassen. Sommige zinnen zijn me echt bijgebleven: ‘je mag er zijn, je mag op het podium staan’. Waardoor ik nu de rust durf te pakken tijdens een presentatie en het niet af probeer te raffelen zodat ik er z.s.m. vanaf ben. Zelfs met piano spelen neem ik nu mijn rust. Ook werd er tijdens de eerste dag gezegd ‘omdat je in het verleden niet in het spotlight hebt gestaan, ben je dat niet gewend’. Hoe kan je daar dan in 6 weken wel aan wennen dacht ik? Bizar hoe je in zo een korte tijd kan wennen aan daar staan.
  • Eigen leerdoelen gehaald: ja! Maar ik ga me blijven focussen om het te blijven verbeteren.
  • Ik durf mensen aan te kijken, en hun reactie te zien. Ik ben relaxter op het podium. Ik begrijp beter hoe je rapport kan maken.
  • Leerdoelen zeker behaald! Ik ga met meer overtuiging het podium op en weet meer emotie erin te brengen, zodat ik echt impact kan maken. Ook de manier waarop, zoals enthousiasme en structuur.
  • Ik heb meer van de mezelf (waarden, mezelf buiten werk, etc.) in de presentatie gestopt. Daardoor meer impact. Ik heb meer op het publiek kunnen reageren door eerst te benoemen wat ik zag. Door bovenstaande heb ik mijn leerdoelen behaald. Nu veel blijven repeteren.
  • Meer chronologie betrekken van publiek door verbeelding. Rust – serieus – klein – groot – lef.
  • More aware of what I do. More aware of how certain elements/behavior influence your performance. The spirit to further improve. Did I reach my goal? Not fully but getting there.
  • Ik heb ‘stage-fear’. Deze training heeft mij geleerd hoe ik mijn emoties kan controleren en mijn verhaal op een gecontroleerd en impactvolle manier kan vertellen. Ik straal nu meer zelfvertrouwen uit op het podium dan ooit tevoren. Yes, ik heb meer dan mijn leerdoelen behaald!
  • Meer theatraal, meer emoties laten zien en de struggle beter uitlichten. Betere structuur van het verhaal.
  • Ja, ik heb meer rust als ik op het podium sta. Ik durf meer stiltes te laten vallen in mijn verhaal/gesprek.
  • Ja, zowel in houding, verhaal etc. op het podium als voorbereiding etc. meer confident om op het podium te staan.
  • De ‘manier’ als geheel niet. De momenten waarop ik mezelf terugzag hebben mij wel doen inzien dat veel aspecten beter aangescherpt konden worden. Denk aan stiltes.
  • Ja, ik ben me bewuster van hoe ik op het podium sta en kan mijn verhaal beter overbrengen.
  • Ja, comfortabeler presenteren. Doelen nog niet helemaal bereikt (innerlijke rust blijft moeilijk) maar met de tools die ik heb gekregen kan ik nu wel zelf gaan oefenen en verder ontwikkelen.

Hoe en waarvoor ga je wat je tijdens de cursus geleerd hebt, inzetten?

  • Bij het geven van trainingen, presentaties, proposals, maar ook gewoon gesprekken met klanten. Zeer toepasbaar!
  • In velerlei opzichten. Zaken doen gaat over relaties onderhouden. Into the Light/storytelling is een nieuwe tool in mijn toolbox die ik kan inzetten bij het onderhouden van relaties.
  • De voorbereiding kan ik nu concreter invullen door begin concreter te maken, struggles te definiëren, profiel publiek te maken en een uitsmijter/aansporing te formuleren.
  • Klantgesprekken persoonlijker maken. In workshops storytelling elementen inbakken.
  • I am aware of small techniques. I will use it in presentations, in day to day meetings.
  • Making impact with emotions!!
  • Bij het vertellen van een verhaal/overbrengen van een boodschap. Zowel privé als bij klanten.
  • In alle belangrijke gesprekken 1 op 1 en alle presentaties die ik nog ga doen in de toekomst.
  • Client and internal staff presentations. As a tool for development of people/staff in my unit.
  • Zakelijk: interne presentaties. Prive: meer verdiepen in rapport maken. Bekijken wie dit goed doet en daar van leren.
  • Bij elke presentatie in voorbereiding, hier tijd aan besteden. Tijdens presentaties op letten op audience engagement. Belang van voorbereiding en warming-up.
  • Meer aandacht besteden aan hoe ik verhalender kan vertellen en meer bewust zijn van mijn fysieke presentatie.
  • In privé en werk, aangezien ik bewuster ben.
  • Ik ga bij al mijn toekomstige presentaties de ‘’ lessons learned’’ toepassen en ook in gesprekken.
  • Overall believability & impression, NLP will be a big part in this. The right styles & face in presentations another.
  • Gevoel beschrijven en uitdrukken. Tijdens presenteren, rustiger kunnen spreken. De ‘’opwarmoefeningen’’ heb ik al gebruikt.
  • Think about the message at your story, put personal elements in your story.
  • In introducties met kleine groepen, borrels etc. kan ik nu betere verhalen, anekdotes vertellen.
  • Daadkracht in gesprekken. Ik heb genoten van het oefenen en presenteren; vaker doen.
  • Tijdens het overtuigen van boodschappen + goed/slecht-nieuwsgesprekken + werk. Overal dus waar mogelijk.
  • In persgesprekken en bij borrels, events, klanten.
  • Ik denk dat dit moeilijk te beantwoorden is. Zo’n ervaring neem je lang mee.
  • Proberen op een enthousiaste manier te presenteren bij de klant, om nog meer connectie te maken.
  • Beter voorbereiden op presentaties, spelen met stijl. (kunnen variëren).
  • Tijdens het geven van presentaties zeker.
  • It may not be directly applicable but it made me realise how important preparation is for each type of “event”, training, presentation or meeting and that working on how to deliver the message is important > client buy the “why” first then the “how” and then the “what”.
  • Spreken/presenteren voor (grote) groepen mensen. Verder zeker ook tijdens informele activiteiten en gesprekken met de klant.
  • Rehearsing, tweaking and testing story fragments while travelling with colleagues and / or friends.
  • Presentaties / salespitches etc. Zelfs al gedaan.
  • Spreken op events en meetings.
  • In diverse situaties. Binnen onze organisatie en met name in begeleiden van onze “eindpresentaties”.
  • Bij de vele mogelijkheden die ik heb bij mijn organisatie. Veel presentaties. Ik neem me voor om vaker het podium te kiezen.
  • Meer tijd nemen voor mijn gesprekken. Meer nadenken bij uitleg, besprekingen, wie is mijn publiek en hoe neem ik ze mee.
  • Mijn plan is om de komende weken, tijdens de college cyclus die ik moet geven, iedere week een verhaal voor te bereiden en te presenteren tijdens het college.
  • Voor toekomstige presentaties, maar ook de normale vergaderingen met klanten. Dit om klanten aan mij te binden en rapport te maken.
  • Tijdens alle presentaties, maar ook in persoonlijke gesprekken.
  • In ieder geval ook privé als voetbaltrainer!
  • Voor presentaties en gesprekken, goed voorbereiden en nadenken over de boodschap en hoe je die wilt brengen.
  • Tijdens presentaties, vergaderingen, verhalen in de kroeg. Verhalen vertellen in proposals, aan vrienden en familie.
  • Om teams te motiveren. Ideeën die ik heb te verspreiden. Klanten mee te nemen in veranderprocessen.
  • Ja, ik ga gebruik maken bij presentaties, maar ook wanneer ik in groepsprocessen zit.
  • Zowel voor zakelijke als voor privé situaties om mensen meer te binden en te boeien.
  • Ik neem het mee voor de momenten waarop ik mezelf moet presenteren. Niet alleen bij het geven van presentaties maar ook in bijeenkomsten en gesprekken.
  • Bij iedere vorm van communicatie/presentatie. Blijven oefenen, ‘continuous improvement’, non verbaal, making impact, intonatie, rapport.
  • Dagelijkse praktijk, van korte presentatie tot een persoonlijk gesprek (rapport).
  • Oog voor details. Situatie schetsen. Niet meer bang zijn voor presentaties.
  • Tijdens klantgesprekken en presentaties kan ik inzetten wat ik heb geleerd op het gebied van structuur in mijn verhaal inbrengen en ik kan hier mijn kennis over het maken van impact en mijn zelfvertrouwen gebruiken.
  • Ik kan alles wat ik in de cursus geleerd heb ook inzetten in de kroeg, of bij vrienden thuis. Mijn verhalen zullen nu namelijk een stuk boeiender zijn.
  • Rust, professionaliteit, en iets ‘eigens’, laten zien. Niet alleen maar presenteren over ‘lean’, of over financiële modellen. Maar hoe kan ik iets van mijzelf laten zien, en hoe kan ik mijn publiek overtuigen? Naast deze punten heb ik mij ook, door de enorm goede ‘doorprik’ vragen, op persoonlijk vlak ontwikkeld.
  • Privé = vertellen van verhalen en voeren van gesprekken. Zakelijk = vertellen en presenteren en mijn hoofdboodschap helder overbrengen.
  • Ik ga meer vanuit “wie is de ander” denken. In een vreemde groep, privé of zakelijk eens proberen wat er gebeurt als ik iets persoonlijks doe. Als ik presentatie heb: visualiseren waardoor ik minder zenuwen heb.
  • Vooral het gebruik van instrumenten zoals het tekenen van de grafieken, en hoe je een verhaal in je hoofd het beste kunt overbrengen naar het publiek door structuur. Post-it methode hielp hierbij.
  • Ik mijn werk voer ik op dagelijkse basis veel klantgesprekken. De praktische tips en technieken van de cursus kan ik veel inzetten.
  • Presentaties van vaak premature concepten meer laten leven.
  • Awareness – ability to change styles – taking myself more serious.
  • Ik ga vaker presenteren. De leiding nemen in gesprekken. En durven meer inhoud en emotie te laten zien om met het publiek (=mijn klanten en team) te verbinden.
  • Al het bovenstaande incorporeren in klantpresentaties. Plus meer nadenken over wie/wat voor soort mensen ik voor me heb.
  • Ja, voor tijdens het geven van workshops en trainingen en het presenteren van proposals/sales.
  • Ik ga het op mijn werk inzetten tijdens presentaties en dat ga ik doen door rust bij mezelf te creëren en door naar de ander te kijken.
  • Tijdens presentaties, voor groepen maar ook in team en kleinere setting.
  • Erg praktisch vond ik de warming up en de oefeningen om te aarden. Deze ga ik inzetten bij nieuw klantcontact.
  • Ik kan mijn verhaal nu beter op mijn publiek over laten komen. Voordat ik begin probeer ik eerst te achterhalen wie mijn publiek is i.p.v. direct te gaan zenden.
  • Presentaties op werk! Levenslang tijdens sociale evenementen/gesprekken.
  • Client pitches beginnen met persoonlijk verhaal. Sociale situaties vaker persoonlijk ingaan.

Hoe is het werken met het werkboek ‘Into the Light’ en zijn de opdrachten je bevallen?

  • Het werkboek is speels, inspirerend en leuk. Opdrachten zijn goed, geven je structuur in voorbereidingsproces.
  • Voor mij is het geen werkboek, maar een inspiratieboek.
  • De opdrachten zijn goed bevallen en ik heb het huiswerk echt gedaan. De verhalen die erin staan zijn handig voor toekomstige situaties.
  • Briljant boek. Goede opdrachten.
  • Mooi boek, veel inspiratie. Mooi als naslagwerk.
  • I use this book as a ‘’ Storytelling bible.’ Many, many thanks.
  • Ja! Niet teveel, niet te weinig en het boek staat vol met inspirerende dingen.
  • Mooi boek, wel een beetje dik, maar zeker een fijn boek om te bewaren en nog eens in terug te kijken.
  • Positive, fresh materials. Like to work with it,  Will serve as something to ‘fall back on’, going forward. Thank you!
  • Fantastisch boek!
  • Heel goed, toegankelijk en handig. De resources waarnaar verwezen wordt in het boek, zijn ook heel nuttig.
  • Erg goed! Zeer nuttig naslagwerk.
  • Uitdagend qua tijdsbesteding, maar wel nuttig om dit te doen ipv tijdens de cursus zelf.
  • De opdrachten waren anders dan normaal en stimulerend.
  • Het boek is werkelijk schitterend en heel inspirerend en zal ik nog vaak gebruiken. Goede opdrachten, heel uitgebreid.
  • Het boek is een goede toevoeging aan de training. Ik ga hem zeker nog vaker gebruiken en de oefeningen helpen bij het voorbereiden van presentatie in de toekomst.
  • Supergoed!
  • Het boek is prachtig! De opdrachten waren goed.
  • The workbook is great, very useful ‘homework’.
  • Goed, inspirerend. Erg mooie opdrachten die aanzetten tot reflectie.
  • Top boek.
  • De meeste opdrachten waren leuk en nuttig.
  • Uitstekend! Piece of art.
  • Top! Leuk boek en nuttige opdrachten!
  • Leuk, goed de technieken in de lessen kunnen teruglezen en herhalen.
  • Fantastisch mooi boek!
  • De ‘compliment-opdracht’ heeft me doen groeien.
  • Great, I will keep the workbook and re-read parts when preparing for presentations.
  • The book is nice to work with. I don’t have specific comments or assignments which are relevant to the training and well designed.
  • Zeer goed bevallen, een erg mooi opgezet boek waar ik zeker nog in terug ga kijken.
  • Opdrachten waren super leuk. Gave ervaring, ontzettend bedankt.
  • Waardevol! Neem er veel uit mee, ook de tips voor andere boeken. Opdrachten dagen me uit!
  • Fantastic, it keeps the course top of mind. At the same time it was a challenge to devote enough attention and time to it. Keep up the good work!
  • Een geheel nieuwe ervaring. Ik maak er velen razend enthousiast mee. Zelfs een beetje jaloers.
  • Heel mooi boek. Ik had wel het idee dat we het niet ten volle benut hebben. Er staat meer in, dan we hebben behandeld.
  • Het werkboek helpt je goed door de cursus waarbij ook de stukken uit de bijeenkomsten terugkomen. Sommige opdrachten, zoals kijken naar een ander, moet je wel de gelegenheid toe hebben.
  • Erg prettig; het is erg oncomfortabel om iedere week opdrachten voor te bereiden. Het goede daarvan is dat je gedurende de gehele periode er niet aan kunt ontsnappen.
  • Heel goed bevallen, goede handvatten. Ook de manier waarop we het hebben gebruikt, meer door middel van oefening en niet theorie stampen. Top gedaan!
  • Heel goed, een inspirerend werkboek.
  • Heel prettig. Zeker de opdrachten van de eerste dag.
  • Enige cursus waar ik mijn huiswerk voor heb gedaan!
  • Leuk! Weer eens wat anders. De opdrachten waren goed geproportioneerd.
  • Goede opdrachten – diversiteit. Goed dat er huiswerk gegeven werd en er opnames gemaakt werden.
  • Worked really well. Didn’t know that there were so many stories to tell.
  • Werkboek is een echte aanvulling op de bijeenkomsten.
  • Mooi boek, werkt erg inspirerend.
  • Super! Mooi boek en gave leuke en leerzame tips.
  • Gaaf, leerzaam, origineel, opbouwend.
  • Heel gaaf! Inspirerend en trots om ermee rond te lopen en te laten zien.
  • Super, het is een heel gaaf boek. Ook de inspiratieopdracht vond ik top, deze heb ik ook meteen meegenomen in de begeleiding van mijn pupillen.
  • Werkboek is top!
  • Ik vond de opdrachten leuk en leerzaam. Vooral die opdracht waarbij je 6 verschillende levenslijnen met pieken en dalen moest tekenen, die heeft me over mezelf aan het denken gezet. Qua storytelling heb ik veel geleerd van de individuele sessies en van het presenteren en het kijken naar presentaties van anderen en de feedback die zij en ik kregen.
  • Leuk!! En inspirerend. Sturend en erg leerzaam door hoe opdrachten ingevuld zijn om echt op weg geholpen te worden en het maximale uit jezelf te halen.
  • Mooi boek, fijne opdrachten en helpen je goed door de training heen. Vooral het tekenen van de grafiek en het gebruik van post-its werkte super.
  • Heel creatief en anders, blijft beter beklijven.
  • Great, but in practice you don’t always look at it. Most improvements were made through film and personal coaching.
  • Het werkboek heeft mij geholpen mijn gedachtes te uiten in woorden. De oefeningen hielpen met het shapen van mijn verhaal.
  • Goed! Leuke laagdrempelige opdrachten die goed in lijn waren met de trainingsstructuur!
  • Top, het boek zal ook een nuttig naslagwerk zijn om later terug te lezen. Opdrachten gaven nieuwe inzichten.
  • Goed, leuke manier om aan de slag te gaan. En jezelf beter te leren kennen.
  • Goed, leuk om mee aan de slag te gaan en terug in de tijd te gaan. Helpt bij reflecteren.
  • Confronterend, alhoewel ik graag iets meer tijd en aandacht hiervoor had willen terugzien in de training.
  • Ja, het was wat anders dan een boek zoals we gewend zijn. Het was levendig en een perfect handvat om zelf aan de slag te gaan.
  • Loved it, very creative and engaging.

En meer….

  • Bis Bis, Bravo
  • Vooral breed uitrollen
  • Thank you!
  • Hartstikke leuk, informele leuke sfeer, positief en leuk!
  • Een fantastische training. Dank jullie wel!
  • Keep up the good work!
  • Top trainers.
  • Dank voor jullie geweldige leermomenten. Het was één groot feest. De beste training ooit!
  • Ik vind dat iedereen dit moet volgen. Applaus!
  • Jullie zijn geweldig!
  • Heel erg bedankt voor deze leuke & interessante cursus!
  • Hartelijk dank voor de goede tips!
  • Erg veel dank voor deze kans en leergang!!
  • Ontzettend dank voor de leerzame en ook ontspannende momenten.
  • Ik heb veel van jullie geleerd wat ik niet alleen in het bedrijfsleven, maar ook in mijn persoonlijk leven kan en zal gaan toepassen. Jullie hebben mij geïnspireerd. Dank jullie wel.
  • Toptraining! Aan te raden naar collega’s toe.
  • Thanks a lot! Best training I had and great people😊
  • Ontzettend goed opgezette training. Ik voelde mij volledig vertrouwd in de omgeving waardoor ik mijn allerpersoonlijkste verhaal kwijt kon. Dank!
  • Een van de beste trainingen die ik ooit heb gehad. Doordat mensen met echte kennis van zaken die kennis goed kunnen overbrengen.
  • Bedankt voor jullie support & het creëren van de veilige omgeving waarin iedereen open & persoonlijk kon zijn.
  • Dank jullie wel voor de enerverende, afwisselende inhoudelijke & inspirerende/prikkelende training!!
  • Vond het een erg leerzame training waarin ik me erg heb weten te ontwikkelen. Dank daarvoor!
  • Ik raad iedereen in mijn team aan om deze cursus te gaan doen! Het was heel leuk/leerzaam. Dank.
  • Grainne is a radiant person who has loads to give. Andreas is a gifted artist and listener. Very adept in teaching.

Artistieke team

Het artistieke team van ‘Into the Light: the science and art of storytelling’ bestaat uit veel mensen. Maar de hoofdrollen zijn absoluut voor theatermakers en trainers Grainne Delaney en Andreas Vonder.

Andreas Vonder, Sandra Boer, Grainne Delaney, Robert Tordoir

Grainne Delaney
“I move people, emotionally, mentally and physically. I am a fire starter!”

Our Irish Grainne acquired a Masters Degree in Theatre & Psychology, writing her thesis on the ‘Power of Personal Storytelling through Theatre’. Then she forgot about it for 10 years and went travelling around Europe and Asia performing and improvising. After that, she settled in Amsterdam and became a teacher, trained and practiced as a physiotherapist and then certified as an Energy & Life Coach while raising two (feral) children. This training ‘Into the Light: the science and art of storytelling’ represents a culmination of all her interests and curious connections between the mind, body and voice and using creativity to explore passions and purpose. And before we forget…. she is also an aikido black belt.

Andreas Vonder
“If you want to know me, then you must know my story, for my story defines who I am.” Dan McAdams

Andreas studeerde Moderne Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en werkt sindsdien als regisseur en toneelschrijver. In 1997 debuteerde hij met het toneelstuk Sirene Rust. In 1999 vertrok hij op uitnodiging voor geruime tijd naar Duitsland waar zijn werk door de pers lovend werd ontvangen. In Nederland was zijn werk te zien op o.a. het Oerolfestival, de Karavaan en het Over het IJ Festival. In 2009 bracht hij het drieluik ‘Omdat het kan’ op de planken. Drie toneelstukken over de financiële crisis. Vanuit zijn expertise als regisseur en toneelschrijver ondersteunt hij organisaties bij cultuurverandering en innovatie vraagstukken. En hij volgde de 3-jarige training in profesionele communicatie bij Phoenix.

And furthermore…

Giath Taha, fotograaf –
Bart Majoor, filmer –
Jochum Vrijland, filmer – 
Machteld Aardse & Kyra Sacks, werk- en inspiratieboek –

Sandra Boer, oprichter en directeur Art Partner
Robert Tordoir, oprichter en directeur Art Partner

Data & info

Ben je er klaar voor om een storyteller te worden?
Stuur ons een mail:
Geef ons alvast inzicht in je leerdoelen en we nemen zsm contact met je op.
De groep is kleiner ivm Covid-19 dus wees er snel bij!
Let op: ivm de lockdown tm 19 januari 2021 komen we snel met nieuwe data voor de open training.


Aantal deelnemers: max 12 (ivm Covid-19)
Eisen: voor deze groep: je bent expert op jouw kennisgebied,  je wilt je vaardigheden verbeteren, de impact op je publiek vergroten of je mindset en ervaringen rond presentaties veranderen.
Locaties: op het podium in theaters en oefenstudio’s (en mix van Amsterdam en ergens midden van het land)
Taal: Een mix van English (Grainne Delaney) en Nederlands (Andreas Vonder).
Kosten: EUR 2.850,00 excl. BTW
Covid-19: Mochten we ivm corona de training moeten verplaatsen en je kunt niet meer deelnemen dan krijg je uiteraard je (aan)betaling volledig terug.

Masterclass 1: n.t.b. 2021, 09.00-17.30 in het theater
Masterclass 2: n.t.b. 2021, 12.00-17.00
Masterclass 3: n.t.b. 2021, 12.00-17.00
Masterclass 4: n.t.b. 2021, 09.00-21.30 in het theater

Individuele storycoaching (1 uur per persoon) op een dag naar keuze tussen 15 februari en 3 maart 2021
Diner inbegrepen op de laatste dag (de Final) indien tzt mogelijk ivm Covid-19.

Meld je aan door een mail te sturen aan: Robert Tordoir 



Presenteren voor publiek is voor de meeste mensen een stressvolle bezigheid. Hoe maak ik impact? Hoe zorg ik ervoor dat mijn boodschap blijft hangen? Hoe inspireer ik anderen? Hoe structureer ik mijn verhaal? Hoe kom ik zelfverzekerd over? Hoe houd ik mijn zenuwen in bedwang? Wat doe ik met mijn handen?

Antwoord op deze en nog veel meer vragen krijg je van theatermakers Grainne Delaney en Andreas Vonder tijdens de training Into the Light. Na meer dan 700 mensen in-company getraind te hebben willen wij nu ook individuele deelnemers de mogelijkheid bieden om aan deze succesvolle training deel te nemen.

Ben je een expert op jouw kennisgebied, wil je je vaardigheden verbeteren, de impact op je publiek vergroten of je mindset en ervaringen rond presentaties veranderen?

Meld je aan via het contactformulier




Vertel een goed verhaal en iedereen luistert; vertel een authentiek verhaal en iedereen hangt aan je lippen, wordt in het hart geraak en vergeet het nooit meer. Het verschil tussen een goed verhaal en een écht verhaal wordt gemaakt door de verteller. Hoe waarachtig hij is. Hoeveel hij van zichzelf laat zien. Dat vraagt om moed en om vaardigheden.

Deze training is ontworpen voor dagelijks gebruik en is gebaseerd op inzichten en methodieken uit storytelling, de theaterpraktijk en NLP (neuro-linguïstisch programmeren). De training bestaat uit 4 masterclasses (2 hele dagen en 2 halve dagen) en individuele storycoaching verspreid over een periode van 6 weken.

Tijdens de masterclasses:
– komen de theorie en de praktijk van het vertellen van verhalen aan bod
– wisselen we ervaringen uit
– krijg je persoonlijke begeleiding
– oefenen we met en op elkaar. Veel!

We gebruiken opdrachten uit een waanzinnig werkboek dat is ontworpen door twee kunstenaars, Machteld Aardse en Kyra Sacks van De Beeldvormers. En we werken veel met video-feedback.

Masterclass I: Wie ben ik?
Wil je je bekwamen in storytelling, dan moet je je eerst bewust worden van je eigen verhalen. Je eigen ervaringen, overtuigingen, uitglijers en successen, omdat zij de bron vormen van waaruit je een verhaal kunt opbouwen en vertellen. Voor storytelling is het ‘jezelf insluiten’ essentieel. Als spreker vorm je het medium dat de boodschap, de story, draagt.

Masterclass II: Wie is de ander?
Door gebruik te maken van verhalen, anekdotes of narratieve elementen willen we iets bij het publiek of de luisteraar bewerkstelligen. Je wilt ze ergens over informeren, enthousiasmeren of entertainen. Maar wie is je publiek? Wie is de ander? Wat is zijn of haar verwachting? Hoe sluit je aan bij de belevingswereld van een klant? Hoe zorg je dat de ander door jouw verhaal in actie komt?

Masterclass III: Het verhaal
Hoe kun je één krachtig verhaal vormgeven of terugbrengen tot de essentie? Voor bij het koffieapparaat, de rij bij de lunch, de rij voor een conferentie of om een gesprek met een onbekende te starten? Hoe kom je tot een metafoor om je powerpoint aan op te hangen, indruk te maken op de directie of een team te motiveren?

Masterclass IV: De performance
En dan is het moment daar. Het is nog vijf minuten voor je op moet. Vanuit de zaal klinkt een kakofonie aan stemmen van het toegestroomde publiek. Alles wat je hebt kunnen voorbereiden, heb je voorbereid. Een collega wenst je toi-toi-toi. Het zaallicht dooft. Het geroezemoes verstomt. Het is tijd. Tijd om in het licht te gaan staan. Let the show begin!

Exit Stage Right
Als we meesterschap verwerven, realiseren we ons dat ons podium overal kan zijn. En dat we ervoor kiezen om ons eigen licht te brengen.


Romeo en Julia: leren van een repetitieproces

Auteur: Sandra Boer, oprichter Art Partner

Plotseling bevind ik mij bij een repetitie van Het Nationale Ballet tijdens het Global Corporate Ladies Event van Houthoff advocaten. Een leeg podium. Twee jonge dansers, Romeo en Julia. Adjunct-artistiek directeur Rachel Beaujean beschrijft aan de dansers waar ze zijn.

“We zijn in de slaapkamer, er staat een bed in het midden van de ruimte, een deur waar elk moment iemand binnen kan komen aan de rechterkant en een raam aan de linkerkant waar Romeo door kan ontsnappen. Dit is de laatste keer dat jullie samen zullen dansen.”

Ik merk dat mijn aandacht niet naar de dansers uitgaat, maar dat ik in fascinatie kijk naar Rachel Beaujean in haar rol als regisseur. Heel even mag ik getuige zijn van een repetitieproces dat waarschijnlijk al weken aan de gang is. Het is voelbaar dat er een unieke en heldere visie ten grondslag ligt aan deze vertolking van Romeo en Julia van Rudi van Dantzig (1933-2012). De pianist, de dansers, de regisseur, ze wéten wat het einddoel is, waar ze naartoe op weg zijn met elkaar. Wat maakt nou dat ik zo gefascineerd ben door Rachel Beaujean?

Er is niets te zien behalve het podium, maar we zíjn in de slaapkamer van Romeo en Julia. De muziek begint en als de dansers beginnen met dansen realiseer ik me dat we getuige zijn van een intiem en kwetsbaar moment.

En ik leer. Ik leer ter plekke van de regisseur en ik merk dat ik volledig in de ban ben van de wijze waarop ze met dit team werkt. Er is helderheid in rolverdeling en door die helderheid zijn de pianist, regisseur en dansers volstrekt gelijkwaardig. Alle vier wéten ze waar ze aan werken en alles is erop gericht om samen de hoogst mogelijke kwaliteit neer te zetten.

De aanwijzingen van de regisseur zijn helder. En wat bijzonder is, is dat elke regieaanwijzing, de feedback, gericht is op wat ze wél wil zien en niet op wat ze niet wil zien. Datgene wat ze anders wil, duidt ze door heel precies aan te geven welk effect een bepaalde beweging of gezichtsuitdrukking heeft op het publiek. Ze beschrijft het ‘gedrag’ dat ze zojuist heeft gezien en is daar niet ondubbelzinnig in. Ze beschrijft de feiten en benoemt wat er gebeurt. Ook de timing van de regieaanwijzingen valt me op. Niet achteraf, maar direct en met voldoende tijd om de aanwijzing uit te proberen, te kijken of het werkt.

De reactie van de dansers op haar aanwijzingen is minstens zo bijzonder. Ze gaan niet in discussie en lijken haar aanwijzingen niet als kritiek op te vatten. Ze vertrouwen haar en accepteren haar feedback als iets positiefs, als een kans om te leren. Ze schieten niet in de verdediging en voelen de ruimte om toelichting te vragen als ze iets niet helemaal begrijpen. Dit geeft haar de gelegenheid om te kijken of haar regieaanwijzing het gewenste effect heeft en zo nodig aan te passen, fijn te slijpen, net zo lang tot ze allemaal ervaren dat het klopt.

Geen woorden om ons te vertellen wat we zien, alleen het beeld dat de dansers oproepen met hun lichaamstaal. De ‘regisseur’ is op deze manier niet alleen de tolk tussen visie en dansers, ze is ook tolk tussen dansers en publiek. Deze korte repetitie is een spiegel voor mij en mijn persoonlijk leiderschap en laat eens en te meer zien hoeveel leiders nog van de kunstwereld kunnen leren.

Met dank aan: Houthoff Cocktails, Culture & Change
#GlobalCorporateLadiesEvent #rachelbeaujean #timothyvanpoucke #salomeleverashvili #hetnationaleballet #houthoff #michaelmouratch

Willum Geerts

In een mengvorm van installatie, performance, audio- en videowerk, grafisch ontwerp, tekenen, schilderen, taal en onverwachte omstandigheden, creëer ik momenten van chaos, verstilling, verwarring en overgave waarin de toeschouwer vaak niet anders kan dan een actieve positie in te nemen.

Ik gebruik de kracht van kunst om via humor, kritisch entertainment en onbevangen engagement de absurde menselijke conditie te bevragen. En zo heersende opvattingen en structuren te doorbreken, waarbij slagen en falen gelijkwaardig als strategie worden ingezet. Ik speel, prik, en kantel een situatie net zolang totdat het wankelt en valt. Waarna ik het weer vriendelijk overeind help om het vervolgens weer met een gerust hart de andere kant op te kantelen.

Ik zie de uitdaging om juist daar waar kunst niet vanzelfsprekend is, iedereen te ontwapenen door de verbeelding de macht te laten grijpen. En in gezamenlijkheid tot inzichten te komen door het onbekende en onverwachte met open armen te ontvangen.

Hoe het zien van blinde vlekken de zorg beter maakt

Aveleijn is een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Er werken bijna tweeduizend mensen die zich op tachtig locaties met hart en ziel inzetten voor hun cliënten. Iedere dag weer. Maar ondanks hun betrokkenheid en tomeloze inzet, gaat niet altijd alles goed. Zo kan het gebeuren dat een medewerker iets doet wat cliënten niet prettig vinden, zonder dat hij of zij er erg in heeft. Dit kan een zogenaamde ‘blinde vlek’ zijn. Een kleine handeling die uitgroeit tot een vast patroon met als gevolg dat er steeds meer ruis ontstaat tussen de wensen van cliënten en de aanpak van medewerkers. Wat als kleine handeling begint, eindigt als iets dat het welzijn van cliënten aantast.

Aveleijn kwam naar ons vanwege onze onderscheidende en creatieve aanpak. Wij ontwikkelden in samenwerking met Anne Gehring – theatermaker en moeder van een zoon met syndroom van Down – een speciale dag voor 200 medewerkers. Het werd een dag vol ontdekking en reflectie. Anne las voor uit een dagboek dat ze tijdens haar verblijf bij Aveleijn, voorafgaand aan deze dag, had bijgehouden. Het was een persoonlijk verhaal waarin ze de medewerkers een liefdevolle spiegel voorhield. Maar ook de medewerkers gingen aan de slag. Zij werden door prikkelende interventies en andere werkvormen uitgedaagd om hun eigen functioneren door een andere bril te bekijken.

In totaal werden er maar liefst 162 blinde vlekken geformuleerd. Van ‘ik blijf aan regels hangen terwijl dit de cliënt juist belemmert’ tot ‘ik vul te snel in voor de ander’. Waardevolle zelfinzichten die de medewerkers genoeg aanknopingspunten gaven om nog beter voor de cliënten te kunnen zorgen. En voor zichzelf.

Kunstenaar: Anne Gehring i.s.m. Lina Issa

Annemiek Vera

“In alles wat ik doe ben ik nieuwsgierig naar de bronnen die in mensen leven. Wat voor een kennis huist er in je? Wat voor een ervaringen leven er ik jou? En weet je deze om te zetten tot wijsheid en een drive? Dit is waar ik mij graag begeef met mensen, groepen, kunstenaars, collega’s. We kijken vaak vooruit, hebben onze focus op de dingen waar we tekort schieten of vinden dat we in bepaalde opzichten nog niet genoeg in ontwikkeld zijn. Wat maakt wie we zijn, ervaren we misschien wel als (te) vanzelfsprekend. Ik draai het graag om; hoe kun je wie je bent en wat je bij je draagt, beter benutten en inzetten? Niets is vanzelfsprekend!”

Het werk van Annemiek zet je oog in oog met kwetsbaarheid; met een unieke bezielde binnenwereld die zoveel schoonheid bevat en ontroering kan oproepen. Annemiek is al sinds 2004 verbonden aan de HKU als docent en sinds 2015 aan het Lectoraat Muzische Professionalisering. Op basis van haar ervaring ontwikkelde ze de Masterclass Return-to-Sender, een unieke en bijzondere masterclass voor teams die een stap dieper durven en willen gaan.


Julika Marijn

“Ik ben een stemgever. In mijn theatervoorstellingen geef ik stem aan krachtvrouwen die hun eigen weg zochten en daarmee de wereld sterk hebben beïnvloed. Ik geloof dat wereld snakt naar sterke vrouwen en hun stem. Ik stimuleer o.a. mensen hun eigen kracht te vinden door op een podium hun verhaal te vertellen. Daarbij put ik uit mijn ervaring als performer en maak ik gebruik van ademtechnieken.

Ik doe graag op een theatrale manier interventies om de stem van vrouwen binnen een organisatie sterker en duidelijker hoorbaar te maken.”

Met Julika werk(t)en we o.a. voor KPMG en De Haagse Hogeschool.

Haar voorstelling ‘Uit Verdriet Geboren’, een persoonlijke zoektocht naar de kunstverzamelaar Helene Kröller-Müller, is vanaf september in reprise en een aanrader! En in het voorjaar van 2020 komt Julika met een nieuwe voorstelling ‘Etty Hillesum, Dat onverwoestbare in mij‘, in het kader van 75 jaar bevrijding.

Marjet Wessels Boer

Studio Wessels Boer animeert de openbare ruimte met objecten of ingrepen die je thuis doen voelen, je verbinden met je omgeving en je verwonderen. Het werk wordt vaak geïntegreerd in de bestaande architectuur of infrastructuur van een plek en creëert een overgang tussen de openbare en private sfeer.

“Wat mij het meest verbaasd heeft tijdens de opdracht(en) die ik met Art Partner deed was de openheid en het enthousiasme van betrokkenen. De oorspronkelijke opdracht vroeg om een werk aan de gevel; maar ik bedacht een groot permanent kleed op straat in de Henrick de Keijserstraat in Amsterdam.

Zowel de opdrachtgever (Stadgenoot) en het stadsdeel durfden dit aan en gingen ervoor. Niemand zag teveel beren op de weg. De vergunningen waren geen probleem en met minimale middelen was het resultaat een heuse metamorfose. De uitvoerders vonden het zelf erg leuk om eens wat anders dan een fietspad te spuiten. De reacties van de bewoners waren heel ontroerend. Kortom een super samenwerking.”

Met Marjet werkten we o.a. samen met: Stadgenoot

Eefje Suijkerbuijk

Door Art Partner heb ik me in fascinerende werkomgevingen mogen onderdompelen waar ik anders als regisseur nooit terecht gekomen zou zijn. De wederzijdse inspiratie die het opleverde door op plekken als KPMG maar ook Bartiméus aan de slag te gaan heb ik als heel waardevol ervaren.

Het mooie aan werken met Art Partner is dat je als buitenstaander een organisatie binnenkomt, maar dat er ruim genoeg de tijd genomen wordt voor research, waardoor je je frisse blik als nieuwkomer behoudt, maar je wel tot de essentie van de organisatie komt. Ik verbaas me elke keer weer over hoe goed dit werkt en dat ik aan het eind van zo’n samenwerking echt het gevoel heb iets wezenlijks geleerd en bijgedragen te hebben.

Ik zoek bij het verhaal wat ik wil vertellen altijd naar het best passende medium. De ene keer is dat een film, dan weer een tv-programma, een hoorspel, theaterstuk of zelfs een online interdisciplinair platform. Het verhaal is altijd leidend. Mijn kracht zit er in om op integere maar ook humoristische wijze dingen die gevoelig liggen te onderzoeken en aan te kaarten.

Met Eefje werkten we o.a. samen met: Bartiméus en KPMG. (Online platform VPRO) 

En natuurlijk leuk om te vermelden: in navolging van de Zwelgplek werkt Eefje nu aan een VPRO Thema Avond die op 4 januari 2019 op NPO3 te zien is:  ‘De Nationale Zwelgavond’, een 80 minuten durende tv-avond die helemaal in het teken staat van alle momenten in het leven dat het even niet zo lekker gaat.

Rosetta Drenth

“Ik ben altijd op zoek naar balans en aangezien echte balans een continue beweging is tussen twee punten, altijd in beweging. De twee punten die mij in balans houden in mijn werk:
Acteren is Persoonlijk en Geloofwaardig handelen in een verzonnen situatie
Logica brengt je van A naar B, Verbeelding brengt je overal.

Art Partner is in staat om de verbinding tussen kunst en bedrijven naar een 2.0 versie te brengen, doordat de verbinding tot stand wordt gebracht tussen de mens achter/in het bedrijf en de mens achter/in de kunst. En dat maakt mij bloed nieuwsgierig naar de toekomst met de volle overtuiging dat ik daar verwonderd ga worden.”

Met Rosetta werken we o.a. voor KPMG waar ze een van de trainers is voor de Masterclasses ‘Pitching Skills: Making an Impact’ die we speciaal voor KPMG ontwikkelden.

Emke Idema

“Ik zie het theater als samenlevingslaboratorium, waarin je als bezoeker altijd bewust of onbewust een positie inneemt. Met mijn maatschappelijke speeltuinen wil ik mensen de mogelijkheid geven om doen, laten en denken te onderzoeken, daar waar het persoonlijke en het politieke elkaar raken.

Ik gebruik de verbeelding om denkpatronen te hacken, belangrijke waarden (opnieuw) vast te stellen en te oefenen, en vorm geven aan je eigen standpunten en voor jou belangrijke verhalen.

Ik werk in verschillende vormen: ik heb bijvoorbeeld een aantal spellen ontwikkeld voor groepen mensen om te spelen en ik geef graag gedachte-experimenten vorm. Het mooie en spannende aan die onderzoekende werkwijze is dat niemand nog weet hoe het eindresultaat eruit zal zien. Met een goede startvraag en je nieuwsgierigheid kun je met een groep een proces vormgeven dat op zichzelf een kunstwerk kan zijn.

Verder geef feedbacktrainingen in de DasArts feedbackmethode, in samenwerking met Art Partner aan groepen buiten de kunstwereld. Het is mooi om te zien hoe een instrument dat ontwikkeld is voor groepen kunstenaars ook voor anderen zo verrijkend kan zijn.”

Lees onze blogs voor Management & Consulting over wat we van het theater kunnen leren als het gaat over het geven en ontvangen vna feedback:
BLOG: Feedback. Of fast forward?
BLOG: Agile Feedback, de kracht van samen denken

Fotografie: Bas de Brouwer

Gehring & Ketelaars

“We hebben een onuitputtelijke fascinatie voor hoe mensen worstelen met zichzelf en de situatie waar ze inzitten. Ons theaterwerk is geïnspireerd op actuele, aangrijpende verhalen uit de samenleving, op hun schoonheid en hun pijn.

In de opdrachten voor Art Partner hebben we ervaren wat de enorme kracht van ‘het verbeelden’ is. Bij KPMG gaven we een theatrale lezing bij de oprichting van hun Vrouwennetwerk. Daarvoor hadden we 100 mannen en vrouwen geïnterviewd. We vingen op wat er tussen de regels werd gezegd, we vroegen door, daagden uit. Vrouwen ergerden zich aan de ene kant aan hoe hard de bedrijfscultuur ten opzichte van vrouwen was, maar konden het aan de andere kant doodnormaal vinden dat een vrouw die parttime werkt uitgelachen wordt: ‘ja, dat doen we hier nou eenmaal zo’. Deze contradictie lieten we zien in de interactieve performance. Hadden we hen dit ‘gewoon’ verteld, dan was het niet aangekomen. Maar in de geconcentreerde context van de theatrale lezing wél.” 

Met Anne Gehring en Vera Ketelaars (samen Gehring & Ketelaars) werkten we o.a. samen met: KPMG en De Haagse Hogeschool.


Teun Castelein

Teun Castelein is kunstenaar en serial ideator met een reeks aan ondernemersavonturen op zijn naam. Hij noemt zichzelf een ‘eenmansconglomeraat’, dat vanuit de Amsterdam de wereld probeert over te nemen. Met enige regelmaat lanceert hij een nieuw bedrijf, inclusief branding en marketingstrategie. Core business in zijn portfolio: de zoektocht naar overlevingskansen voor het menselijke en het artistieke in een vrije markt. Onder zijn laatste projecten vallen o.a. Rederij Lampedusa, waarvoor hij een Peace Pigeon ontving op International Peace Day 2017, en de Bijlmer Hammam.

Met Teun werkten we o.a. samen met: KPMG, NCD en de NVTZ

Nisrine Mbarki

Ik kijk en luister naar de wereld om me heen en poog die te verstaan in al zijn schoonheid en wreedheid. Die indruk probeer ik zo helder en direct mogelijk te vertalen door te schrijven of op een andere manier terug te geven aan de wereld. Taal is het middel dat het dichtst bij me staat omdat we tot dat krachtige maar ook kwetsbare middel veroordeeld zijn. Mijn werk bevindt zich tussen verschillende disciplines en werelden en verbindt ze elkaar.

Art Partner is de eerste samenwerkingspartner die benoemd heeft wat ik eigenlijk doe en hoe ik dat doe in de vorm van een talent en skill. Sandra en Robert hebben de gave om twee werelden aan elkaar te koppelen die ogenschijnlijk niets met elkaar hebben en weten dat tot een huwelijk te smeden. Een huwelijk waarin alle partijen tot hun behoeftes komen en grote stappen zetten in hun ontwikkeling. Het geheim is dat ze op meta en micro niveau met iedereen kunnen werken en een taal hebben gevonden die kaders overstijgt.

Zonnestralen snijden de woonkamer in schijven
de piano staat roerloos te luisteren
draken en milkshakes liggen in het stof achter het pedaal
god is van hout en huilt in een hoek van de keuken
de roeispanen van vandaag zijn verloren gegaan in mijn agenda
ik ben opgehouden met het willen zijn
in het glazen raam zie ik de weerspiegeling van een vrouw maar herken mij niet
in mijn straat staan geen bomen enkel rode bloedbakstenen van de VOC
uit de voorgaande eeuwen
alles wat ik wist heb ik ingepakt en op straat gezet tussen de grijze vuilniszakken
na 18 uur wordt met veel herrie de geschiedenis opgehaald.

Uit: gedicht van Nisrine Mbarki

Johan Bouwmeester

“ …. Ik geniet ervan als ik mensen open zie gaan en zij hun kwaliteiten en talenten tonen, hun kracht, maar ook de kwetsbaarheid. Het valt me op dat organisaties vaak een vervormend effect hebben op mensen, dat merk je aan de taal die men spreekt, de woorden die men gebruikt, de dingen waarover wel en waarover niet gesproken wordt. Ongemerkt wordt de organisatie vaak een jas die mensen aantrekken, zonder dat ze het zelf door hebben. De mensen krijgen er ook meteen een bril bij, terwijl ze helemaal niet slechtziend zijn! Maar hoe je kijkt, bepaalt wel wat je ziet.”

Ik zie mijzelf als iemand die in staat is een klimaat te scheppen waarin mensen zichzelf kunnen tonen zoals ze zijn. Om van daaruit te kijken naar waar de organisatie eigenlijk voor staat en wat de samenleving van hen nodig heeft. Ik noem dat het ontwikkelen van waardenbewustzijn en het werken vanuit je identiteit. Dat doe ik, onder andere, door de verbeelding de ruimte te geven en daarin werk ik erg graag samen met Art Partner.

Zo hebben we bij het Horizon College prachtige managementbijeenkomsten georganiseerd. Met Lina Issa ontwikkelden we een concept met de vier elementen (vuur,water, lucht en aarde) als basis van een teambuilding programma voor het voltallig management. Hierin spraken we alle zintuigen aan en creëerden zo een onvergetelijke ervaring voor de deelnemers. Alle figuurlijke jassen werden afgelegd en brillen afgezet. En met de Beeldvormers is in allerlei sessies een enorme beeldbank ontstaan, waaruit het Horizon College kan putten en waarin de energie en verbeelding, maar ook concrete wensen en ideeën zijn vastgelegd.

Lina Issa

In mijn werk onderzoek ik wat ervoor nodig is om een ontmoeting en een relatie aan te gaan. Een relatie waar kwetsbaarheid en empathie zich kunnen ontvouwen, waar het persoonlijke wordt ervaren als politiek, en waar de normen en machtsverhoudingen rondom deze relatie worden herkend en bevraagd. Ik werk graag met verhalen, performatieve interventies, film, en dat wat het lichaam laat vertellen.

En ik daag mezelf continue uit om het met zachtheid, speelsheid, poëzie en samen hand in hand te doen; ook was ik helemaal niet met je eens, of dat wat je vertegenwoordigt me uitsluit of pijn doet. Ongemak kan een vruchtbare grond zijn voor het bouwen van een gelijkwaardige relatie.

“Ik voelde me uitgedaagd om alleen binnen de organisatie te stappen, open en dicht bij mezelf te blijven.
Ik voelde me steeds uitgedaagd om weerstand als kwetsbaarheid te omhelzen.
Ik voelde weerstand tegen de hoeveelheid verwachtingen waar men daar mee te maken heeft en die men weer terugeist.
Ik voelde me verbaasd hoe moeilijk het is om problematische dingen echt te kunnen benoemen.
Ik voelde me ontroert toen jij zei dat jij ook de waarde van kleine persoonlijke stappen voelde in dit traject.
Ik voelde me ontroert toen ik je gezicht zag veranderen van sceptisch en terughoudend naar open en betrokken.
Ik voelde me ontroert om jullie te mogen ontmoeten.”

De samenwerking met Art Partner heeft mij als kunstenaar met een migratie achtergrond de bijzondere kans aangeboden om midden in de maatschappij te gaan staan, met mijn werk maar ook als persoon.

Door Art Partner kon ik mijn politieke engagement in het maken van kunst een nieuwe vorm geven.
Ik voelde me gezien in mijn verschillende kanten en talenten.
Ik voelde me gesteund om te gaan experimenteren en groeien.
Ik kon lange lijnen van onderzoek en verdieping trekken.
Ik voelde me geïnspireerd door hun zachte leiderschap en strategische aanpak die geen moment het oog voor de mens kwijtraakt.
Ik heb hun betrokkenheid ervaren om bij empathie te blijven.

De verbeelding om van een change-traject een transformatieve ervaring en een ontmoeting te maken in plaats van een zakelijke opdracht.
De creativiteit om zakelijke partners als medeburgers te zien en benaderen.

Ik heb de kans gehad om met partners/mensen, die ik normaal nooit zou ontmoeten, te werken.
Ik word uitgedaagd om vraagstukken die voor mij als burger en persoon heel belangrijk zijn vanuit het perspectief van beslissers te bekijken.
Ik kwam binnen op plekken waar ik nooit zou komen, maar plekken die toch wel een invloed hebben op de kwaliteit van mijn leven, van ons leven, van onze samenleving.

Ik heb echte veranderingen door ons werk meegemaakt en mee gemaakt.

Diederik Rijpstra

Ik hou van luisteren. En het effect dat dat luisteren heeft op jou als persoon. En wat ik al helemaal magisch vindt is dat iedereen dat op een totaal andere manier doet. Dat zie ik ook terug in organisaties.
Precies hetzelfde geluid roept bij de een allerlei gedachtes op, een ander laat zich meevoeren door een gevoel, weer een ander verdwijnt in een oude droom.

Als ik met teams werk dan laat ik ze muziek maken. Ze uiten zichzelf, ze luisteren naar elkaar en ervaren het spanningsveld tussen beide. Ik vind het echt fascinerend om te zien en te horen dat als teams muziek maken, dat precies klinkt zoals ze in essentie zijn. Vaak zonder dat ze het zelf doorhebben. Een snel marketingteam gaat maar door, terwijl een team waar onveiligheid heerst al na een minuut stopt met spelen.

Om te kunnen luisteren is het nodig te vertragen, stil te staan, te luisteren om je heen. Als componist ben ik op zoek naar die vertraging en heb ik gemerkt dat dat in organisaties ook erg waardevol is.

Fotografie: Keke Keukelaar

D.O.C.S. verenigt studenten

Na de eerste interventie van Lina Issa melden 5 studenten zich bij de directeur. Als het gesprek op deze manier gevoerd mag worden, als wat zij ervaren en voelen op deze manier op tafel ligt, dan willen ze een actieve rol spelen in het diversiteitsbeleid van VUmc. Ze richten een nieuwe commissie op D.O.C.S. wat staat voor Diversiteit. Openheid. Cultuur. Studenten. Na twee jaar sluiten ze zich aan bij de bestaande facultateitsvereniging MFVU en nu, 5 jaar later, zijn ze niet meer weg te denken. Een van de actiefste commissies met meer dan 150 leden. Volg ze op Facebook om te zien welke rol ze spelen binnen de opleiding Geneeskunde:

En deze film maakten we met D.O.C.S. en kunstenaar Lina Issa.

Silvia Russel

Wat mij het meest verbaasd heeft tijdens de opdracht(en) die ik met Art Partner deed was dat bedrijven die samenwerken met Art Partner het aandurven om het echt anders te doen, dat ze durven te experimenteren en het onbekende binnen te halen.

Mij is in de loop van de jaren duidelijk geworden dat die bedrijven dat durven omdat Art Partner vanuit een geweldig groot vertrouwen zowel naar opdrachtgever als naar de kunstenaar, deze twee werelden samensmeedt. De opdrachtgever overtuigt de kunstenaar en de kunstenaar overtuigt de opdrachtgever. Vanuit dit respect ontstaat een nieuwe kwaliteit.

Met Silvia werkten we o.a. samen met KPMG, De Haagse Hogeschool, &Samhoud en een bank.

Machteld Aardse

Ik teken en speel met licht en ben geïnteresseerd in de mens als machtig en onmachtig wezen in relatie tot zijn omgeving. Het tekenen is de basis van al mijn werk. Door op locatie te werken, te kijken en te tekenen, creëer ik mijn eigen kader, podium of ‘tekenvlak’, met het publiek als onderdeel van het werk. Een plek heeft van zich zelf informatie, zichtbare en niet zichtbare informatie, herinnering en geschiedenis. Dit wil ik fysiek zichtbaar en voelbaar maken en hiervoor gebruik ik verschillende media. Het liefst werk ik met een analoge grootbeeld lichtprojector in de openbare ruimte op bijvoorbeeld een gevel van een gebouw, waarmee het publiek onderdeel kan worden van mijn werk.

Sandra Boer en Robert Tordoir hebben met Art Partner de moed gehad om als pioniers een nieuwe – indertijd nog niet bestaande – ruimte voor de kunstenaars te creëren. Ik ben wel trots op hen en om bij deze kiem betrokken te zijn geweest. Nu lijkt het bijna vanzelfsprekend, maar de steun en overtuiging die ze geven aan de werkgever, opdrachtgever, de kunst en de kunstenaar is enorm. Ik vind het nog steeds bijzonder dat zowel Art Partner als een werkgever mij de openheid en het vertrouwen geeft om mee te kijken, te onderzoeken, te ondervragen en nieuw werk te ontwikkelen. en

Met Machteld werkten we o.a. samen met KPMG, VUmc, Inholland, De Haagse Hogeschool, Van Doorne advocaten en notarissen, MN en SAIL Amsterdam

Agile feedback: de kracht van samen denken

Blog voor Management & Consulting – augustus 2018
Auteurs: Sandra Boer en Robert Tordoir i.s.m. Emke Idema en Annefleur Schep

In een vorige blog schreven wij over de feedbackmethode van DAS Theatre, de masteropleiding voor theatermakers en curatoren van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Bij deze methode is het geven van feedback een spel met heldere spelregels waardoor feedbackgevers worden gedwongen om in hoog tempo heldere en precieze feedback te geven, puur gericht op de inhoud. Een methode die onze aandacht trok en waarvan wij ons afvroegen wat organisaties ervan kunnen leren. Wij spraken Annefleur Schep, actrice, theatermaker en performer over de betekenis van deze feedbackmethode voor haar werk.

 De kracht van wat voor jou vanzelfsprekend is

Annefleur Schep: “De kracht van deze methodiek is dat het nooit persoonlijk wordt en de inhoud altijd centraal staat. De bundeling van alle kennis, alle perspectieven en verschillende invalshoeken zorgt ervoor dat je product sterker wordt. Het maakt niet uit of dat om een theaterstuk gaat, zoals bij mij, of om een voorstel waar je aan werkt, een nieuw product of een nieuwe dienst. Het is elke keer weer verbazingwekkend hoeveel de groep te bieden heeft. Door de feedback zie je de kracht van wat voor jou vanzelfsprekend is. Uiteindelijk doe je toch veel dingen onbewust. Het versterkt je idee, maar ook jezelf, als je je bewust wordt van die onbewuste kwaliteiten.

Perspectief shift

Voor mij is de feedbacksessie vaak de eerste stap naar buiten met mijn idee. Dit betekent niet dat mijn idee al af is. Integendeel. Maar ik weet wat ik wil vragen, ik kies heel bewust. Je hebt je eigen perspectief, maar nu krijg je het perspectief van al die anderen erbij. Die gebruik ik om opnieuw te kijken, nieuwe structuren te zien. Maar uiteindelijk is het mijn product. Alle feedback zorgt ervoor dat ik soms andere, maar vooral veel bewustere keuzes maak en beter kan articuleren waarom ik die keuzes maak.

Agile Feedback

Het tempo tijdens de feedbacksessies ligt hoog. Die tijdslimiet lijkt een belemmering, maar is heel prettig. Het werkt goed als er niet al teveel tijd is om na te denken. Je werkt ongeveer 2,5 uur met een groep van 12-15 mensen. Zij staan helemaal ter beschikking van jouw vraag met hun tijd, hun kennis, achtergrond, ideeën en meningen. Je krijgt dus veel input. Na afloop ligt je huis als het ware overhoop en moet je eerst opruimen. Iedereen gaat daar op een andere manier mee om. Maar ik zie bij veel collega’s wel dat het je wendbaarder maakt, flexibeler. Als ik de tijd heb, dan neem ik één opmerking per dag waar ik op reflecteer en waar ik iets mee doe. Maar als de deadline nadert dan voer ik het tempo op en probeer ik echt de kern van alle feedback te pakken om mijn idee aan te scherpen.

Team bewustzijn

Misschien wel een van de indrukwekkendste bij-effecten is de impact die de methode heeft op de groep. Als iedereen dit doet, soms feedbackgever en soms ontvanger is, dan creëer je een plek waar mensen met elkaar mee denken. Je word je veel bewuster van waar iedereen mee bezig is, waar mensen mee worstelen, welke keuzes ze maken. Je weet dus ook wat iemand nodig heeft. Mensen beginnen elkaar te ‘voeden’ met filmpjes, links, fragmenten, artikelen en contacten die je verder kunnen helpen. Het steunt me te weten waar anderen mee bezig zijn. Er zit iets stoers, iets ‘wolfpack-achtigs’ in. Dat je je meer als groep gaat bewegen, een bepaalde trots voelt, zelfs op een plek waar mensen voornamelijk met hun eigen creatieve proces bezig zijn.”

Over deze blog

In de kunstwereld worden dagelijks nieuwe werkwijzen, ideeën en concepten ontwikkeld die een bijdrage kunnen leveren aan de innovatie- en veranderkracht van organisaties. Sandra Boer en Robert Tordoir, oprichters van Art Partner, weten deze – vaak verborgen – pareltjes te ontdekken én precies te bepalen welk onderdeel van het artistieke proces interessant is voor organisaties. Zij schrijven maandelijks een blog voor Management & Consulting.

Beeld: De Beeldvormers

Anook Cleonne

“De plek van moeite opzoeken, daar waar het troebel wordt, is voor mij immer een plek die energie geeft, die ik dus ook graag opzoek, terwijl ik nooit goed weet hoe die actief te plannen. Ik probeer ruimte te houden voor niet weten, hoe lastig ook (tijdsdruk, druk om iets te ‘maken’) en elke keer weer de verrassing iets te vinden dat klopt én toch van ook héél anders is dan waar ik naar zocht. De cadeautjes die overal verstopt liggen zodra ik even mezelf op ‘onscherp’ zet, blijven een constante bron van verwondering. Dat moment dat een bedrijf of organisatie écht mijn atelier wordt, dát moment….

Wat mij het meest verbaast tijdens de opdrachten die ik met Art Partner doe is de hoeveelheid kapitaal die altijd al in organisaties aanwezig ís. In mensen dus. En welk vuur er aangaat zodra je ruimte maakt om te spelen. Hoe graag mensen eigenlijk ja willen zeggen, en dat ook wel doen, maar hoe weinig ruimte  wordt ervaren om ernaar te handelen. Terwijl ik als kunstenaar die ruimte vaak heel goed zie. Want die ruimte ís er wel degelijk. Dus de discrepantie tussen wat er ís en wat er kan zijn en de bereidheid daarin te gaan bewegen. En wat er gebeurt als die inzichten gedeeld en helder worden…. En toch ook elke keer weer dat – in een poging overzicht te houden – men over het hoofd ziet wat zich onder onze neuzen bevindt…”

Met Anook werkten we o.a. met: ABN AMRO, Theodoor Gilissen Bankiers, &Samhoud, KPMG, Future Female Leaders, gemeente Almere en Heineken. en


Robert Tordoir

“Al 10 jaar maken we organisaties bewust van de relevantie van verbeeldingskracht. Het werken met organisaties en kunstenaars aan actuele en relevante vraagstukken blijft boeiend. Elk vraagstuk vraagt weer een andere benadering, een andere kunstenaar. Als kunstenaars de tijd krijgen om zich te verdiepen in het vraagstuk van de organisatie en met aandacht een interventie bedenken om hierin beweging te creëren, dan zie je hun onwaarschijnlijke kracht.

Het is fascinerend om te zien dat elke interventie die ze bedenken, raakt en raak is. Dat het denken en doen van medewerkers écht kan kantelen. Om dit proces vanaf het eerste moment te begeleiden met de nodige onzekerheid die hier bij hoort geeft een enorme voldoening.

Voor mij is het de combinatie van het contact met opdrachtgevers en kunstenaars, het vormen van het team, de begeleiding, de voorbereiding, zorgen dat alles soepel verloopt én de interventies waar de kunstenaars mee komen wat ons vak zo boeiend maakt.”

Robert Tordoir (1966) is econoom en maakte in 2002 de overstap van de grafische industrie (Mahez) naar de grootste kunstuitleen van Nederland, Kunstcentrum Zaanstad, waar hij zeven jaar verantwoordelijk was voor de bedrijven uitleen. Terwijl iedereen schrok van de crisis die uitbrak in 2008, zag Robert kansen in de creatieve benadering van kunstenaars voor organisaties en startte samen met Sandra Art Partner.

Robert Tordoir

Andreas Vonder

“Ik help mensen zichzelf  zichtbaar te maken aan de ander door het vertellen van hun persoonlijke verhaal. Voor ik met Art Partner samenwerkte had ik geen goed beeld van de meerwaarde die ik als toneelschrijver/regisseur voor organisaties kon hebben.

Wat mij het meest verbaasd heeft, is dat wat ik vanuit het theater als vanzelfsprekend zag, voor veel (mensen in) organisaties helemaal niet zo vanzelfsprekend bleek te zijn. De metafoor van het theater hielp hen om anders naar processen te kijken. Bijvoorbeeld hoe een regisseur zijn spelers ensemble vormt en meeneemt in zijn visie. Het belang van repeteren voor een presentatie, over welke tools je beschikt om impact te maken. Dat voorbereiding alles is. Over ieder detail wordt in het theater nagedacht, niets gebeurt zonder reden.

Daarnaast verbaasde ik mij over hoe weinig collega’s van elkaar weten. Hoe kan het dat er geen ongemotiveerde acteurs bestaan, terwijl veel van hen onderbetaald krijgen en nooit klagen over overuren? Of het nu de Triodosbank is of de KPMG, de Haagse Hogeschool of de gemeente Almere, Eiffel of Heineken steeds weer zie ik de wens en het verlangen elkaar te ontmoeten op persoonlijke verhalen.”

Met Andreas werkten we o.a. met: KPMG, De Haagse Hogeschool, Heineken, EIFFEL, Ymere, Bierens, Gemeente Almere, Inholland en de Marketing Queens.

Sandra Boer

Het hele traject is inspirerend. Vanaf het moment dat een vraag binnenkomt, het samen met onze opdrachtgevers en kunstenaars formuleren van de ‘creatieve vraag’, het samenstellen van het creatieve team, de keuze voor een of meerdere kunstenaars, het begeleiden van het proces. De onzekerheid die erbij hoort. Omdat we nu eenmaal niet de gebaande paden bewandelen. Omdat we niet toewerken naar een rapport, maar naar het in gang zetten van een werkelijk andere beweging. De zoektocht van de kunstenaars en het vertrouwen dat waar ze mee komen altijd raak is.

Het voelt soms alsof we al 10 jaar in opleiding zijn. In elke samenwerking met opdrachtgevers en kunstenaars leren we. Onze eigen creativiteit en oplossingsgerichtheid worden groter. In elk gesprek met een kunstenaar ontdekken we weer nieuwe dingen waar organisaties hun voordeel mee kunnen doen. De benadering van kunstenaars is zo uniek. De kick als het weer werkt, als we weer in staat zijn het onderbuikgevoel naar boven te halen, een waanzinnig event neer te zetten, een nieuwe training te ontwikkelen, een visuele identiteit te versterken. Het vertrouwen van onze opdrachtgevers, de manier waarop we samenwerken. Er is nog zoveel te ontdekken.

Sandra Boer

Rogier Martens

“Vanuit een verhaal of behoefte kijk ik naar een omgeving of ruimte en pas deze hierop aan. Dat kan door het creëren van een zitobject en soms door het brengen of weghalen van licht of geluid.

In mijn werk zoek ik altijd naar heldere oplossingen voor een vraagstuk en naar de slimste manier om complexe vragen en of verhalen begrijpelijk te maken. Ik geef altijd de voorkeur aan objecten en omgevingen met een onmiskenbare identiteit.

Door Art Partner kan ik mij focussen op wat belangrijk is. De vragen en opdrachtgevers komen vaker uit een hoek die voor mij minder toegankelijke is. De Art Partners zien vaker mogelijkheden die ikzelf niet zie. Soms zetten ze me in terwijl ik zelf nog niet 100% overtuigd ben of ik iets positiefs kan bijdragen aan het project maar ze krijgen altijd gelijk aan het einde van het project. Door hun enthousiaste en open houding en hun wijze het experiment te omarmen, ontstaan er vernieuwende en verrassende uitkomsten.”

Studio Rogier Martens werd opgericht in 2006 en is gespecialiseerd in product en tentoonstellingsontwerp en werkt altijd in een gevarieerd team van specialisten.

Met Rogier werkten we o.a. samen met KPMG, Bierens en Unilever.

Kyra Sacks

“….hoeveel je kunt zien als je een stapje achteruit doet en alleen maar heel goed kijkt. Mensen zeggen zo veel zonder dat ze het doorhebben. Door ergens langer te zijn en te observeren vergeten ze op zeker moment dat je er bent: en dan begint het feest. Subtiele veranderingen in lichaamstaal, gezichtsuitdrukking, positie. Groepjes die zich vormen en de kar trekken of zich juist afzonderen. Ingehouden uitbundigheid of zichtbare verveling.

Het moment dat iets doodslaat, of als juist de energie vrijkomt… Door de tijd en ruimte te nemen om alleen maar heel goed te kijken naar wat er om me heen gebeurt is inspiratie nooit ver te zoeken.”

Kyra Sacks en Machteld Aardse werkten voor het eerst samen in een opdracht voor de Gemeente Almere. Dit heeft geleid tot hun bedrijf Heel bijzonder om te zien hoe uit een opdracht een nieuw creatief bedrijf kan ontstaan waar wij weer nauw mee samenwerken.

Met Kyra werkten we o.a. samen met: Gemeente Almere, KPMG, De Haagse Hogeschool, Inholland, Bartiméus, EIFFEL, Horizon College en VUmc.

Heidi Linck

“Wat mij het meest verbaasd heeft tijdens de opdracht die ik met Art Partner deed is de moed die de bank waar ik mee werkte had om zich kwetsbaar op te stellen in een periode waarin banken zich juist als onaantastbaar presenteerden om het vertrouwen van hun klanten vast te houden. Deze opdracht was dan ook geen marketingproject om het imago van de bank te verbeelden, maar een samenwerking waarin zowel zij als ik buiten onze comfort zone gingen. Dat leverde beelden en interventies op die mij hebben verrast en mijn kijk op wat kunst kan zijn en doen voorgoed heeft veranderd.”

Jacco van Uden

De enorme oprechtheid in het werk van Art Partner. De totale afwezigheid van gelikte verhalen, van dikdoenerigheid, van de neiging om hokjes en formats leidend te maken. De blik blijft open, naar de opdrachtgever, naar de opdracht, naar het proces en naar de kunstenaars. Dat maakt werken met Art Partner nogal spannend. Art Partner bakt geen zoete broodjes en doet geen valse beloften dat het allemaal wel goed zal komen.

Goede kunstenaars maken iets los, en dat is niet alleen maar leuk of bevrijdend. Zeker in organisaties kan werken met kunstenaars confronterend zijn; je kunt niet wegzappen of naar de volgende zaal met andere werken lopen. In organisaties zit je niet te wachten op mensen die van een afstandje genieten van de ontwrichtende werking van kunst.

Het mooie aan de mensen van Art Partner is dat ze dicht bij je weten te blijven en je echt helpen om ‘het gedoe aan te gaan’. Dat is bijzonder maar dat heeft me ook weer niet verbaasd. Bij Art Partner krijg je wat je ziet: geweldige mensen, warme professionals.

Jacco van Uden is Lector Change Management aan de Haagse Hogeschool.

Ellert Haitjema

“In essentie gaat mijn werk over verbinden, de willekeur en poëzie van menselijk handelen, dat in perspectief plaatsen en daar uitdrukking aan geven.

En als ik het aan een kind van negen uit zou moeten leggen dan zou ik zeggen dat ik me vaak verbaas over wat mensen maken. En dat ik daarop reageer met bouwsels, foto’s en woorden.

Wat mij het meest verbaasd heeft tijdens de opdracht(en) die ik met Art Partner deed was de grote drive, inzet, en betrokkenheid van Sandra en Robert! En daarbij ook nog eens alle aandacht telkens weer voor de klant zowel als voor de deelnemende kunstenaars, dat is geen geringe prestatie.”

Met Ellert werkten we o.a. samen met Sail Amsterdam en de gemeente Almere.

Nina Boas

Met veel plezier stapte ik als een antropoloog een hele andere belevenis van de werkende wereld binnen. Doordat ik de vreemde kunstenaar was, waren mensen open en deelden met mij informatie, van management tot aan het bed. Het verbaasde mij hoe ik mee ging en in de vraagstukken echt mee wilde denken om tot oplossingen te komen. Hoe het eigenlijk allemaal ging om menselijke verbindingen en de tekorten daarin. Ik zag hoofden met elkaar communiceren maar elkaars harten werden niet geraakt. Er was geen groepsgevoel, verbondenheid.

Daarna de uitdaging om een artistieke ingreep te verzinnen die juist de harten ging laten spreken. Het samen doen, met elkaar iets maken en scheppen, een hoorspel van geluiden samen maken, van andere geluiden, van geluiden door hen zelf gemaakt, om weer opnieuw te luisteren en om weer andere geluiden te horen. Het bracht ons naar de kern, iedereen wil gehoord worden. Pas dan kun je weer verder.

Erik Willems

“Eigenlijk gaat alles wat ik doe over communicatie, zowel wat je zegt naar anderen als ook wat je de hele dag tegen jezelf roept in je hoofd.

‘Is het geen gekke combinatie, theater en therapie?’ Die vraag krijg ik regelmatig te horen, omdat ik zowel als therapeut werk als in het theater. Natuurlijk verschillen ze op veel vlakken. Maar er is wat mij betreft ook een grote overeenkomst, want zowel theater als therapie doen een poging om voorbij de alledaagse vorm van communicatie te gaan, om het basisbegrip van mensen over zichzelf en hun wereld te veranderen.

Theater is het beste als het persoonlijk is. Dat werd mij heel duidelijk in een jeugdgevangenis. Daar deed ik een project met Studio 52nd uit Amsterdam. Ik werd als schrijver gekoppeld aan een van de jongens die daar zaten en deed verschillende oefeningen met hem. Zo vroeg ik om zijn eerste nacht te beschrijven in de gevangenis. Om al zijn gedachten, gevoelens, ideeën en angsten op te schrijven. Daarna vroeg ik hem om te schrijven hoe hij dacht dat mensen van buiten naar hem kijken. Die avond hebben we verschillende scènes laten spelen door acteurs die mee waren, dat was een zeer intense avond met heftige verhalen. Ook werd de eerste nacht van mijn jongere verteld door een van de acteurs. Ik zag dat hij (de jongen) moeite had zijn tranen in bedwang te houden bij het horen van zijn verhaal. Ik ben nergens bezig met iets op te lossen of een vorm van heling te bewerkstelligen, alleen maar op zoek naar het meest theatrale, daar waar de pijn zit, het conflict en daar waar het schuurt. Aan het einde kwam een van de vaste begeleiders naar mij toe en zei dat wat wij in 1 dag bereikt hadden met die groep wat zij nog niet in een jaar voor elkaar kregen.”

Erik geeft les op het koninklijk conservatorium in Den Haag als docent Stage Performing en geeft les op de academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Hij geeft NLP-trainingen en is docent Ericksoniaanse hypnotherapie bij twee instituten in Nederland en heeft als hypnotherapeut ook een eigen praktijk in Amsterdam . In 2004 afgestudeerd aan de Theaterschool in Amsterdam (Amsterdamse Hogeschool vd Kunsten) en maakte of speelde voorstellingen bij o.a Toneelgroep Amsterdam, stichting Nieuwe Helden en het Noord Nederlands Toneel.

We werken met Erik o.a. met: KPMG (Masterclasses Making an Impact)

Martijn Engelbregt

Mijn werk gaat over het omzetten van frustratie, via niet weten, naar verwondering. Het is een onderzoek naar hoe ik mensen kan helpen om op andere manieren naar zogenaamde vanzelfsprekendheden te laten kijken.

Als kunstenaar heb ik veel ervaring met het werken in opdrachtsituaties. De manier van werken van Art Partner geeft mij de mogelijkheid om me volledig te concentreren op mijn werk, en me niet te verliezen in het tevreden houden van betrokken partijen. Ik heb ontdekt dat het resultaat van deze werkvorm voor alle partijen waardevoller en betekenisvoller kan zijn. Als de verschillende belangen niet gemengd hoeven worden maar elkaar juist vanuit kracht en kwetsbaarheid mogen ontmoeten ontstaat er, schijnbaar vanzelf, ruimte voor magie.

We werk(t)en met Martijn o.a. samen met: KPMG

Grainne Delaney

I move people.

Emotionally on stage through a touching performance, mentally, through coaching with dialogue that resonates and finally I move them physically by connecting their bodies and breath.

I am a Performance Artist which means developing skills to play and create new relationships, to cross borders (political and emotional) to grow through studying life from different perspectives and to explore being yourself and another at the same time.

And I am committed to supporting others to do this too, in different environments other than the stage. In the corporate business world, I connect bodies and breath, I connect intentions to voice and movement, and help turn values into actions for Individuals and Teams.

I have 40 years experience teaching, performing and producing on and off stage.

I was astonished to hear Sandra and Robert defending my value as an artist. No one had done that for me before. I don’t know the ‘codes’ for translating what I do into return on investment for the corporate world and a creative can’t always be visible and logical. They represented my skills, perspective and process and then gave me the space and trust to do my job.

They are a clear bridge between corporate and creative, making thorough explorations and interviews with both artist and client to make sure there is a match on every level.

Met Grainne werkten we o.a. met: KPMG, De Haagse Hogeschool, Heineken, EIFFEL, Ymere en de Marketing Queens

Langstudeerder: op het juiste spoor

Inholland had veel energie gestoken in het terugdringen van het aantal langstudeerders. Er waren verschillende projecten ontwikkeld. Van individuele gesprekken tot een langlopend trainingstraject om studenten weer in beweging te brengen. Het was tijd om al deze projecten voor het voetlicht te brengen. Samen met De Beeldvormers en Hein Voorwinde ontwikkelden wij ‘Op het juiste spoor’. Een boekje waarin alle projecten de aandacht kregen die ze verdienden en dat vol zat met energie en inspiratie om door te gaan op de ingeslagen weg.

Langstudeerder: VisieRegie

Hogeschool Inholland kampte met een probleem: het aantal langstudeerders groeide schrikbarend. Daar moest wat aan gebeuren. Maar wat? En vooral, door wie? Want bij langstuderen zijn vele verschillende groepen betrokken. Studenten, docenten, studiebegeleiders, decanen en het college van bestuur. Art Partner en toneelschrijver Andreas Vonder spraken met meer dan 50 personen uit verschillende groepen en met deze gesprekken als basis schreef Andreas voor iedere groep een toneelscène. Een scène die tijdens een speciale dag door de verschillende betrokkenen werd voorgelezen én besproken. Dat was soms confronterend en pijnlijk, maar vooral ook verhelderend. De eerste stap op weg naar een oplossing kon worden gezet. En om ervoor te zorgen dat deze dag zou beklijven, maakten Machteld Aardse en Kyra Sacks van De Beeldvormers tekeningen die de kern van de scènes precies raakten.

Docenten leren van studenten

Een training voor docenten waarin studenten een cruciale rol spelen. Tijdens deze training vertellen vier studenten hun verhaal over hun ervaringen met diversiteit en (het gebrek aan) inclusiviteit en geven zij aan wat een docent in hun ogen anders had kunnen en misschien wel moeten doen. Deze verhalen, die ze samen met Lina Issa goed voorbereiden, zijn zeer persoonlijk, maken vaak diepe indruk op de docenten en geven het gesprek na afloop een diepere laag.

Diversiteit en inclusiviteit in de bachelor

Samen met Lina Issa ontwikkelden wij verschillende artistieke interventies voor de bachelor-studie geneeskunde. Interventies die zijn ingebed in de bestaande leerlijn rondom diversiteit en inclusiviteit en waarvan de basis wordt gevormd door vier vragen: “Wie is de ander? Wanneer voel jij je het meest kwetsbaar? Wanneer ben je een tolk of heb je een tolk nodig? Hoe leer je empathie?” Een van de interventies vindt plaats rondom het thema ‘omgaan met taalbarrières’. Bij deze interventies krijgen de studenten een film te zien waarin een arts vertelt over zijn ervaringen op dit vlak en de dilemma’s waarvoor hij kwam te staan. En  voordat hij vertelt hoe hij is omgegaan met het betreffende dilemma moeten studenten eerst zelf met oplossingen komen.

Naast deze interventie ontwikkelden wij ook interventies voor de onderdelen ‘Zorgethiek en Diversiteit’, ‘Van Cultureel Interview naar Culturele Ontmoeting’ en ‘Practicum Preventie en Ethiek’.

Supermarkt verboden

Een artistieke interventie tijdens de introductieweek van nieuwe leden van DOCS die wij samen met kunstenaar Lina Isse ontwikkelden. Normaal gesproken eten de eerstejaars studenten tijdens de introductieweek een snelle hap bij hun mentor. Maar met deze interventie verandert deze snelle hap in een waardevol moment waarop studenten elkaar beter leren kennen. Zij krijgen namelijk een boodschappenlijstje mee en de opdracht om de boodschappen niet bij de dichtstbijzijnde supermarkt te halen, maar langs te gaan bij van te voren geselecteerde lokale winkels, zoals de Turkse slager en de toko. En naast het boodschappenlijstje krijgen de studenten ook een lijst met vragen mee die ze aan de winkeliers en – vooral – aan elkaar moesten stellen. Vragen als: “Wat is het smerigste  dat je ooit hebt gegeten? Wat kook je om indruk te maken op een date? En welke smaak doet jou aan thuis denken?” Met als gevolg dat er persoonlijke gesprekken op gang komen,  de studenten elkaar beter leren kennen en zich sneller met elkaar verbonden voelen.

Eten bij de arts

Een van de meeste succesvolle initiatieven van de afgelopen jaren. Nieuwe studenten die zich bij D.O.C.S. hebben aangemeld, krijgen tijdens de kans om aan te schuiven aan tafel bij een arts thuis. Door de informele setting ontstaat aan tafel een open sfeer en is er voor de studenten ruimte om vragen te stellen waar zij normaal gesproken de kans niet voor krijgen. Vragen over het vakgebied van de arts en meer persoonlijke vragen. En op hun beurt krijgen de artsen de kans om studenten op een andere manier te leren kennen.

In de woorden van een van de deelnemende artsen: ”Het wat een inspirerende avond. Jullie waren een enthousiaste groep. Het was mooi dat iedereen een andere achtergrond had en daar ook over wilde vertellen. Leuk om te zien dat diversiteit vooral aan de ‘binnenkant’ zit en dat lang niet alles aan de ‘buitenkant’ te zien is.”

Wie ben je echt?

Samen met D.O.C.S. en kunstenaar Lina Issa hebben wij een interventie ontwikkeld voor de eerste dag van kersverse studenten. Een interventie die ervoor zorgt dat zij zich direct welkom voelen en die hen uitnodigt om te laten zien wie ze echt zijn en hun verhaal met  andere studenten te delen.

Zo liggen er tijdens de lunch servetten met teksten die prikkelen en aanzetten tot het hebben van een echt gesprek, zoals: “De norm hier is dat empathie minder wordt in de loop van je studie” en ‘Ik voel me kwetsbaar als ik me steeds moet aanpassen’.


Een ander onderdeel van de interventie is tijdens het middagprogramma. Dan vertelt een ouderejaars over zijn ervaringen en vraagt deze aan de zaal wanneer zij zich welkom voelen, wat een arts nodig heeft om goed te zijn, hoe goed zij kunnen communiceren, hoeveel talen ze spreken. De antwoorden worden gegeven door vier tweedejaars studenten die ‘vermomd’ als eerstejaars studenten in de zaal zitten. Hun antwoorden vormen de opmaat tot een gesprek tussen deze studenten. Een gesprek dat zij goed hebben voorbereid met kunstenaar Lina Issa en dat precies de goede uitwerking heeft: de zaal komt in beweging en de nieuwe studenten voelen de ruimte om hun eigen verhalen te delen, open te staan voor anderen, het gesprek aan te gaan en zich kwetsbaar op te stellen.

De borrel na afloop sluit perfect aan bij het eerdere programma. In het midden van de ruimte staan tafels met verse muntthee, Turkse koffie, spekkoek en andere lekkernijen, maar uiteraard kunnen studenten ook een biertje halen. De ideale setting om echte gesprekken te voeren met andere eerstejaars studenten. Dat wordt dan ook volop gedaan.

Anders in de witte jas

Een symposium over de stand van zaken van diversiteit in geneeskundeonderwijs. Het thema was ‘Kleurrijk Verbinden’ en wij leverden een wezenlijke bijdrage aan deze dag. Op verschillende niveaus. Zo hielp kunstenaar Lina Issa de sprekers om hun verhaal voor het voetlicht brengen en zorgden wij mervoor dat de deelnemers een verrassend programma kregen voorgeschoteld waarin ze zelf direct met het thema aan de slag gingen.

Ze werden verzocht om met een wildvreemde het gesprek aan te gaan door de volgende vragen te stellen: “Heb je vandaag al een knuffel gekregen? Wat is voor jou een troostende vraag? en Wat betekent huidskleur voor jou?” Hierdoor ontstonden niet alleen ‘echte gesprekken’ tussen de deelnemers, er kwam ook een gevoel van verbinding. En dat werd – net als de rest van de dag – op een bijzondere manier vastgelegd door de Beeldvormers. Hoe dit er precies uitziet, kun je hier zien.


Vier vragen en het onderbuikgevoel

De oratie van Prof. Dr. Gerda Croiset, opleidingsdirecteur VUmc School of Medical Sciences, werd aangegrepen voor een indrukwekkende interventie over diversiteit, ontwikkeld door kunstenares Lina Issa. De interventie draaide om vier vragen: “Wie is de ander? Wanneer voel je je het meest kwetsbaar? Wanneer ben je een tolk of heb je een tolk nodig? Hoe leer je empathie?” In de weken voorafgaand aan de bijeenkomst had Lina deze vragen gesteld aan studenten, specialisten, artsen, verpleegkundigen en koks uit de wereldkeuken van VUmc. De antwoorden lagen nu op de stoelen in de zaal. Aan de toehoorders van de oratie werd gevraagd om een voor een het antwoord in hun envelop hardop voor te lezen. Dat maakte diepe indruk en was de eerste stap op weg naar een heldere visie op inclusiviteit en diversiteit in het onderwijs en – zo bleek later – het was ook de kiem van een nieuwe commissie binnen MFVU, de faculteitsvereniging: D.O.C.S. (Divers. Open. Cultuur. Studenten). Een commissie die staat voor diversiteit in de breedste zin van het woord, met als hoofddoel een wezenlijke bijdrage te leveren aan het ontwikkelen van een leerklimaat waarin diversiteit wordt gezien als rijkdom en waar deze optimaal wordt benut.


VUmc wil een organisatie zijn waarin diversiteit en inclusiviteit een belangrijke rol spelen. Waar ruimte is voor gelijkwaardigheid en waar studenten en medewerkers het gevoel hebben dat ze worden gezien. Waar ieders cultuur en achtergrond wordt gezien als rijkdom.

Om dit te realiseren is VUmc met ons een samenwerking aangegaan. Een samenwerking die al vijf jaar bestaat en die heeft geleid tot een aantal bijzondere artistieke interventies, onvergetelijke momenten en meer begrip en verbinding tussen medewerkers en studenten.

Design: storyroom

KPMG was druk bezig met het schrijven van de KPMG story, de zoektocht naar hun ‘Why’,  het bepalen van hun visie en de strategie en met het opstellen van de belofte (eed) die alle medewerkers moesten afleggen. Hiervoor werden regelmatig interactieve sessies gehouden met KPMG’ers van alle kantoren in Nederland. Wij leverden een bijdrage. Op twee verschillende manieren. Zo maakten wij, samen met Annemieke Paarlberg, van de ruimte waar deze sessies werden gehouden een plek waar de dynamiek voelbaar was en die ook na de sessies nog steeds vaak wordt gebruikt. En samen met De Beeldvormers ontwikkelden wij het boekje dat alle deelnemers ontvingen: KPMG Story: inspiration and notes.


Design: innovatieruimte

A Lab was een nieuwe ruimte van KPMG in Amsterdam-Noord, ver weg van het hoofdkantoor en dichtbij de start-ups waarmee zij samenwerken. Hiervoor ontwikkelden wij, samen met kunstenaar en scenograaf Maze de Boer en styliste Annemieke Paarlberg, een inrichting vol dubbele lagen die recht deed aan een van de belangrijkste voorwaarden van innovatie: in actie komen. Als bezoekers de ruimte betraden, voerde grijs de boventoon. En als zij niets deden, bleef dat ook zo. Maar als zij eenmaal aan de slag gingen, dan veranderde alles. Het interieur, maar ook de sfeer in de ruimte. Ze vielen van de ene verrassing in de andere. Zo bleken de stoelen opeens een felkleurige zitting te hebben, de kastdeuren werden bij het openen ervan kleurrijk en whiteboard tegelijk en tafelbladen waaraan werd gewerkt, veranderden ineens van kleur. Daarnaast was de ruimte relatief klein en waren alle meubels eenvoudig. En ook daarin zat een boodschap: innovatie kan zonder luxe. Een verrassende ruimte waar ook Het Parool een kijkje kwam nemen.

Design: Customer Experience Center

Ontwikkel een design voor ons Customer Experience Centre. Dat was de vraag van KPMG. Wij gingen in samenwerking met ontwerper Rogier Martens aan de slag. En dat resulteerde in een ruimte met hoge plafonds, grootse belettering, nieuwe lampen, een tribune en een innovatiekamer. Een ruimte vol met grote gebaren en nieuwe toepassingen voor herkenbare vormen. En een ruimte die steeds opnieuw ontstaat: de blauwe muren kunnen worden beschreven met witte viltstiften.

Noitavonni: inspiratiedag

Een bijzondere dag voor maar liefst 250 KPMG-medewerkers. Niemand wist wat er zou gaan gebeuren. Ook de partners niet. Die wisten alleen dat ze als chauffeur met drie medewerkers naar een bestemming moesten rijden. Eenmaal daar aangekomen, werden zij uitgedaagd om uit hun comfortzone te stappen. Om anders naar de werkelijkheid te kijken. Om zaken om te draaien, bijvoorbeeld de naam van de dag. Hiervoor stonden 10 kunstenaars klaar om workshops te begeleiden. Workshops met de titels: Intuïtieve Mensbenadering, Out of the Boxclub, Tableau Vivant Beeldboost en Catch Creativity.


De workshops zorgden ervoor dat de deelnemers zichzelf, hun collega’s en het bedrijf beter leerden kennen en haalden bij sommigen ongekende creativiteit naar boven. Maar het was ook leerzaam en confronterend. Vooral tijdens de film die speciaal voor de gelegenheid was gemaakt door theaterschrijfster en filosoof Nisrine Mbarki waarin zij antwoord probeerde te geven op vragen als: “Kijken we echt naar elkaar of zien we elkaar alleen? Wat is contact maken met elkaar eigenlijk? En op de werkvloer is sprake van veel overleg, maar horen we elkaar eigenlijk wel? Wat zegt de ander nu werkelijk?” In de film begaf zij zich een dag lang undercover op de werkvloer van KPMG en ondanks dat de exacte inhoud vertrouwelijk is, kunnen wij wel zeggen dat ze de zaal oorverdovend stil kreeg.

Kortom, een dag die zijn (omgedraaide) naam eer aan deed.


Inclusie: vrouwen naar de top

Om dit lastige en vaak wat abstracte onderwerp op een impactvolle manier voor het voetlicht te brengen, ging het Theaterduo Anne Gehring en Vera Ketelaars aan de slag en ontwikkelden zij een theatrale lezing. Als voorbereiding hielden ze tientallen interviews en stelden zij vragen als: “Wat is de cultuur bij KPMG? Wat is Bokito-gedrag? Hoe zit het met de verhouding werk-privé? Wat heeft een vrouw nodig om een topvrouw te worden? Of wil ze dat helemaal niet?” Van de antwoorden maakten zij een theatertekst voor maar liefst 150 stemmen. De tekst werd door 160 vrouwen uitgesproken, ten overstaan van leden van de raad van bestuur en raad van commissarissen. Die waren er stil van.

“Diversiteit is een lastig onderwerp omdat het vaak abstract blijft”, stelt Jolande Sap, lid van de raad van commissarissen van KPMG. “Door zinnen uit te laten spreken over de bedrijfscultuur, werden vooroordelen als zodanig herkenbaar en ontstond begrip. KPMG is een hele rationele organisatie, en zij (Gehring & Ketelaars red.) legden feilloos op tafel wat onderhuis speelt. Sindsdien zijn er grote stappen gezet.” (Lees het hele interview met Jolande Sap hier).


Het voorlezen van de tekst diende ook als introductie van het nieuwe interne netwerk binnen KPMG: KPMG Inclusive. Als start van het nieuwe KPMG Inclusive netwerk volgden ruim 200 vrouwen van KPMG een intensieve workshop storytelling. Onder leiding van toneelschrijver en -regisseur Andreas Vonder en schrijfster en performer Graine Delaney leerden de deelneemsters hoe ze snel een verhaal kunnen ontwikkelen dat impact veroorzaakt. En door elkaar persoonlijke verhalen te vertellen, leerden de vrouwen elkaar beter kennen en ontstond er een diepere verbinding.

Into the Light: the art & science of storytelling

Vertel een goed verhaal en iedereen luistert; vertel een authentiek verhaal en iedereen hangt aan je lippen, wordt in het hart geraakt en vergeet het nooit meer. Het verschil tussen een goed verhaal en een écht verhaal wordt gemaakt door de verteller. Hoe waarachtig hij is. Hoeveel hij van zichzelf laat zien. Dat vraagt om moed en om vaardigheden.

Om medewerkers uit te dagen meer van zichzelf te laten zien tijdens presentaties en ander contact met klanten, ontwikkelden wij samen met toneelschrijver en -regisseur Andreas Vonder en schrijfster en performer Graine Delaney de training Storytelling. Een training die bestaat uit verschillende sessies, verspreid over zes weken. Naast de sessies gaan de deelnemers ook aan de slag met het speciaal door de kunstenaars van De Beeldvormers ontwikkelde en bijzonder vormgegeven cursusboek.

Storytelling wordt sinds 2013 vijf keer per jaar gegeven en inmiddels hebben ruim 400 medewerkers hieraan meegedaan. Aantallen die groot genoeg zijn om voor een andere cultuur binnen KPMG te zorgen. En dat gebeurt ook. De puur op de inhoud gerichte en naar binnen gekeerde cultuur maakt steeds meer plaats voor een cultuur waarin iedereen meer van zichzelf prijsgeeft en beter in staat is om verbinding met anderen te maken.

Masterclasses Pitching Skills

Ook al is de inhoud perfect, als het niet lukt om deze over te brengen, gaat een groot deel van de kwaliteit van het werk verloren. De Masterclasses Pitching Skills, die wij op maat ontwikkeld hebben op basis van onze ervaring in het begeleiden van teams die werkten aan een proposal, brengen de performance op hetzelfde niveau als de inhoud.


Onder leiding van theatermakers en trainers Andreas Vonder, Grainne Delaney, Rosetta Drenth en Erik Willems maken 500 partners, directors en senior managers van KPMG in 2018 en 2019 kennis met de wetten van het theater. Ze leren hoe ze vanaf de eerste minuut de aandacht van het publiek kunnen grijpen, hoe ze deze kunnen vasthouden, welke opbouw van een verhaal het beste werkt en wat de invloed van non-verbale communicatie kan zijn. Voor veel deelnemers is het een flinke stap uit hun comfortzone,  maar wel een die meer dan de moeite waard blijkt: alle deelnemers beschikken na de masterclasses over  vaardigheden en zelfkennis die nodig zijn om meer impact te maken in de relatie met hun klanten.


KPMG gelooft in de kracht van kunstenaars. In hun vermogen anders naar de werkelijkheid te kijken en daarmee de ogen van medewerkers te openen. In hun creativiteit waarmee ze de visie en missie van KPMG tot leven laten komen. En in hun vermogen om medewerkers te inspireren een inhoudelijk sterke presentatie vol verve voor het voetlicht te brengen. Met andere woorden: KPMG gelooft in de aanpak waar Art Partner zich al jaren hard voor maakt: het inzetten van kunstenaars om verandering en vernieuwing in gang te zetten. Dit geloof heeft geleid tot een unieke samenwerking, op verschillende gebieden en op verschillende niveaus.

Inspiratie voor het strategisch team

Bartiméus zet zich in voor mensen met een visuele beperking en samen met Adviesbureau Thaesis werd een nieuwe strategische koers uitgezet. Aan ons de opdracht om het team dat hieraan werkt te voorzien van input door antwoord te geven op vragen als: In hoeverre zijn de medewerkers betrokken bij de nieuwe koers? Wat zijn hun zorgen? Wat is hun visie op de toekomst van de organisatie?

Op ons verzoek gingen de kunstenaars Kyra Sacks, Eefje Suijkerbuijk en Nina Boas op onderzoek uit. Zij dompelden zich onder in de organisatie en gingen op zoek naar de gevoelens die onder medewerkers leefden. Hun bevindingen deelden zij op een bijzondere manier met het team: via drie hoorspellen. Hoorspellen waarin leden van het management een belangrijke rol speelden en waarin de mening van de medewerkers duidelijk naar voren kwam. Daarnaast ontwikkelden de kunstenaars, samen met de medewerkers, radiofragmenten om de nieuwe koers aan te kondigen en bedachten zij een nieuwe slogan om de koers te ondersteunen: Luisterrijk en Opzienbarend.

Feedback. Of fast forward?

Blog voor Management & Consulting – juni 2018
Auters: Sandra Boer en Robert Tordoir i.s.m. Emke Idema en Annefleur Schep

Het geven en krijgen van waardevolle feedback op nieuwe ideeën, producten of initiatieven is in veel organisaties een heikel punt. Helemaal als het in een groep plaatsvindt. De ontvanger vat het persoonlijk op, de feedback is onnauwkeurig, of de minderheid van de deelnemers voert het hoogste woord wat anderen ervan weerhoudt om ook een bijdrage te leveren. Met als gevolg veel negatieve energie, frustratie en een rem op innovatie en creativiteit. Ook DAS Theatre, de masteropleiding voor theatermakers en curatoren van de Amsterdamse Hogeschool voor de kunsten, had hiermee te maken. Omdat feedback zo essentieel is voor het theatervak en het kunstenaarschap, ontwikkelden zij in samenwerking met filosoof Karim Benammar een feedback methodiek die nu al jaren zeer succesvol wordt toegepast. Zij bewijzen dat het ook anders kan.

Het respect en de scherpte waarmee alumni van DAS Theatre over de methodiek praten, triggerden ons om het verder te onderzoeken. Wat kunnen we leren van DAS Theatre? En hoe kan ook het bedrijfsleven profiteren van ontwikkelingen in de culturele sector?

Doe het goed, of doe het niet.

Voor DAS Theatre is feedback niet iets wat je soms doet of één-op-één uitwisselt, maar is het een kernactiviteit van hun masterprogramma. Iedereen, van directie tot studenten tot medewerkers en externe betrokkenen, committeert zich aan de methodiek. De methodiek is erop gericht om het juiste  klimaat en een goede mindset te creëren voor het geven en ontvangen van feedback. Een klimaat waarin iedereen verantwoordelijkheid neemt voor elkaar. Kortom: doe het goed, of doe het niet.

Nauwkeurigheid is de sleutel tot het openen van nieuwe deuren

Het is een spel, met heldere regels, waarbij de deelnemers in hoog tempo een aantal stappen doorlopen. Deze stappen zorgen ervoor dat de feedback nauwkeurig is, en dat de ontvanger in staat is om het los van de persoon te zien. Met deze methode wordt het geven en ontvangen van feedback voor alle deelnemers een waardevol proces. Doordat zowel de facilitator als de deelnemers gedwongen en geholpen worden om heel precies en helder te formuleren, ervaren de feedback-vragers de input als een cadeau. De kracht van de groep wordt gebruikt om de vrager echt verder te helpen. Met als gevolg dat er nieuwe deuren open gaan.

Ruimte voor reflectie en verdere ontwikkeling

Emke Idema en Annefleur Schep zijn beiden alumni van DAS Theatre en facilitators van de DAS feedbackmethode. “We zijn gewend dat je als feedbackvrager vaak het gevoel hebt dat je iets terug moet zeggen. Bovendien heb je in een groep vaak een aantal mensen die veel zeggen, maar ook veel mensen die niets zeggen. Dat haal je er met deze methodiek uit”, stipt Emke Idema aan als één van de grote voordelen van de methode. Daarnaast stelt Annefleur Schep: “Als maker zie je na een feedbacksessie beter wat je materiaal is, het helpt om aan te passen. Je leert wat jouw ideeën betekenen voor andere mensen. Je denken wordt gearticuleerder en je denkwereld wordt veel groter. Zeker voor nieuwe concepten, producten en initiatieven in het bedrijfsleven zou dit een eye-opener kunnen zijn.”

Nieuwsgierig? In onze volgende blog gaan we dieper in op een paar van de werkvormen die gebruikt worden en de impact die ze hebben op de makers.

Over deze blog

In de kunstwereld worden dagelijks nieuwe werkwijzen, ideeën en concepten ontwikkeld die een bijdrage kunnen leveren aan de innovatie- en veranderkracht van organisaties. Sandra Boer en Robert Tordoir, oprichters van Art Partner, weten deze – vaak verborgen – pareltjes te ontdekken én precies te bepalen welk onderdeel van het artistieke proces interessant is voor organisaties. Zij schrijven maandelijks een blog voor Management & Consulting.

Beeld: De Beeldvormers (bron: Everybody Matters)


Hoe neem je, als regisseur, je team mee in je visie?

Blog – april 2018
Auteur: Sandra Boer, Robert Tordoir en Andreas Vonder

Ruim zes jaar geleden hadden we een prachtig gesprek met toneelschrijver en regisseur Andreas Vonder. We vroegen hem om ons mee te nemen in zijn proces als theatermaker. Van eerste idee tot uiteindelijke voorstelling. We namen de tijd en stonden stil bij alle elementen uit dit proces die ons verwonderden. Er was één element waar we direct op aansloegen: de eerste lezing. Hét instrument voor een regisseur om zijn hele theatergezelschap, van acteur tot lichtontwerper, mee te nemen in zijn visie op het stuk. Hoe kun je als directeur of manager profiteren van deze bewezen methodiek uit het theater?

De eerste lezing

In het theater is de eerste lezing het moment waarop iedereen voor het eerst het stuk ziet en met elkaar hardop leest. Zodat de acteurs en andere betrokkenen een beeld krijgen van de voorstelling en hun eigen rol. Dit is ook hét moment om de regisseur te bevragen. Wat is de bedoeling van het stuk? Van de rollen?  En door samen te achterhalen wat nog niet duidelijk is, te komen tot een gezamenlijk begrip van wat de essentie is van het stuk.

Van theater naar uw organisatie

U hebt samen met uw (management)team of de directie een mooie visie ontwikkeld. Maar tijdens de presentatie lijkt het wel of het verhaal niet aankomt. Wat zou er gebeuren als u de technieken van het theater gebruikt? Zodat medewerkers de essentie van de visie zelf mogen ontdekken En bevragen? Zodat het uiteindelijk ook ‘hun’ visie wordt? Het begint met het naar boven halen van de (echte) mening van medewerkers en te achterhalen welke informele verhalen er de ronde doen.

Door deze verhalen eerst te vertalen naar scènes ontstaat er een bepaalde afstand, een veilige ruimte. Binnen de fictieve setting van een geschreven scène kunnen zaken naar voren komen die normaal verborgen blijven. In scènes kunnen dingen worden uitvergroot en scherper gemaakt dan ze in werkelijkheid zijn. Maar ook ideeën en initiatieven van teams die de visie ondersteunen worden zichtbaar en zullen als inspiratie en aanjager dienen voor de rest van de organisatie.

Van eerste lezing naar regie op uw visie

Tijdens een ‘Eerste Lezing’ worden de scène(s) hardop gelezen; door collega’s, voor collega’s. Dit is een waardevol moment, want de verschillende scènes maken direct duidelijk waar elke afdeling staat ten aanzien van de visie. Op welke punten de afdelingen en teams elkaar versterken, en op welke ze elkaar verzwakken. Kortom, medewerkers ontdekken in de discussie naar aanleiding van de scènes waar de visie toe bijdraagt en hoe zij zelf kunnen bijdragen aan het verwezenlijken van de visie.

En na de eerste lezing? Dan kan het repeteren beginnen.

Beeld: De Beeldvormers

Reshaping everyday quality

Kwaliteit is een van de pijlers onder de visie van de Haagse Hogeschool. Maar het is ook een subjectief en algemeen begrip. Aan ons het verzoek, van de faculteit Business, Marketing & Finance, om dit uit te diepen. Om de 150 medewerkers en docenten kwaliteit te laten ervaren. Dat hebben wij gedaan door samen met 11 kunstenaar een conferentie te organiseren. Een conferentie die bestond uit zeven verschillende workshops, die varieerden van een Theatrale Lezing over de ervaringen van studenten tot een workshop Storytelling. Van Feed Forward en Fuck-up Morning Sessions tot dé manier om de wereld in één uur te veranderen. In iedere workshop kwam het begrip kwaliteit op een andere manier naar voren. Het werd een dag vol nieuwe inzichten en ervaringen, die in een schitterend boekje door de Beeldvormers werd vastgelegd.

Theatrale spiegel

Hoe zien onze studenten hun docenten en het onderwijs dat wij geven? Wat hebben ze nodig? Hoe kan de interactie tussen studenten en docenten worden verbeterd? Dat wilde de opleiding Communications & Multimedia weten. Om antwoord te vinden op deze vragen, interviewden theatermakers Vera Ketelaars en Anne Gehring verschillende studenten en op basis van de antwoorden hielden zij de docenten een theatrale spiegel voor. Een eye-opener, want veel docenten wisten niet wat nu echt speelt bij de studenten. Hoe zij de lessen ervaren. Met welke thema’s en dilemma’s zij worstelen. Hoe groot hun behoefte is om gezien te worden. Welke lessen het beste overkomen.

In het tweede deel van de interventie moesten de docenten zelf aan de slag. Ze werden uitgedaagd om hun drijfveren te onderzoeken en zich in te leven in hun studenten. Zo moesten zij met collega’s delen waarom zij docent waren geworden, antwoord geven op de vraag welke gebeurtenis in de klas diepe indruk op hen heeft gemaakt en moesten zij zich proberen voor te stellen hoe het zou zijn om zelf (weer) student te zijn. Door de combinatie van de spiegel en de oefeningen kregen de docenten meer inzicht in hun rol als docent en in de behoeftes van hun studenten.

Ik werd geraakt toen een student zei: “ik kan helemaal niets”.

Wat me vaak raakt is dat je niet altijd ziet wat er met een student aan de hand is. Het voorbeeld van het meisje dat zo diep zat en eigenlijk man wilde worden. Dat is hij nu. We moeten attent zijn op dit soort dingen.

De eenzaamheid van studenten, de zoektocht, de onzekerheid. Moeilijk om ergens bij aan te sluiten. Dat raakt me. Taal is zo belangrijk. Sommigen kunnen het niet. Doen we het dan wel op de goeie manier? Gaan we hier goed mee om? Dat vraag ik me af.


Uitdragen van de visie: storytelling

De kracht van storytelling was de rode draad in een tweedaagse bijeenkomst van 60 directeuren en opleidingsmanagers, die wij samen met adviesbureau Thaesis organiseerden. Naast het opstellen van een manifest en het ontwikkelen van een outline voor een meerjarenplan, werkten alle deelnemers ook aan hun persoonlijke springboardstory, het verhaal waarmee zij de visie op een inspirerende manier aan hun medewerkers konden overbrengen.

Onder begeleiding van toneelschrijver en -regisseur Andreas Vonder en actrice en kunstenaar Grainne Delaney ontdekten alle deelnemers wat de bouwstenen van een goed verhaal zijn en hoe zij deze kunnen inzetten om de visie tot leven te brengen en uit de dragen, op een manier die beklijft. Net als bij de eerste managementconferentie waren De Beeldvormers er om alles vast te leggen op hun eigen, bijzondere manier: de sfeer van de dag perfect gevangen in tekeningen.

Ontdekken van de visie: parade van performances

Tijdens de tweede managementconferentie stond het ontdekken van de visie centraal.  Iedere faculteit en dienst kreeg de mogelijkheid te laten zien waar zij stonden ten aanzien van de visie. Op een onconventionele manier: door een mini-performance te geven over een onderwerp waarover zij met de anderen in gesprek wilden. Een flinke uitdaging. Om hen op weg te helpen, kregen zij ondersteuning van performance kunstenaars Gehring & Ketelaars.

De opzet van de dag zelf was als een mini parade met verschillende uitvoeringen op verschillende podia. Hierdoor ontstond een ongedwongen sfeer en een gevoel van saamhorigheid en kregen alle deelnemers de ruimte om hun verhaal te vertellen op een manier die het beste bij hen past. Dit varieerde van een voetbalspel, dat ontspoorde door een gebrek aan regels, tot een huwelijk inclusief geloftes tussen twee afdelingen tot een imponerend optreden van de IT-dienst rondom een hightech toepassing uit de toekomst. Verschillende performances die ontroerden en raakten. Die voor verbinding zorgden en die allemaal een bijdrage leverden aan het doel van de dag: het ontdekken van de diepere betekenis van de visie voor de organisatie.

Hoe kunst de praktijk van leidinggeven vormgeeft.

Blog voor Management & Consulting – maart 2018
Auteurs: Sandra Boer & Robert Tordoir

Volledige vrijheid: ideaal?
Jacco van Uden, lector Change Management van De Haagse Hogeschool, organiseerde voor het midden- en hoger management het programma Art of Leadership en schreef een interessant artikel over de bevindingen voor het tijdschrift Waardenwerk getiteld ‘De achterkant van het werk’.

Deelnemers werden uitgenodigd om gezamenlijk en met open vizier te verkennen hoe kunst de praktijk van het leidinggeven zou kunnen vormgeven. Ze maakten kennis met diverse kunstvormen (performing arts, beeldende kunsten), spraken met verschillende betrokkenen (kunstenaars, ontwerpers, docenten, een conservator, kunsthistorici) en werden uitgenodigd om zich op uiteenlopende manieren te verhouden tot kunstpraktijken (kijken naar, spreken over, actieve deelname). De deelnemers deden tien interessante ontdekkingen:

1. Volledige vrijheid niet zo ideaal
In de ogen van kunstenaars kan een ‘ideaal’ als volledige vrijheid ook leiden tot vrijblijvendheid en ze realiseren zich dat creativiteit vaak prima gedijt bij begrenzingen en deadlines. De deelnemende leidinggevenden herkennen zich hierin.

2. Professionele ruimte
De claim van een kunstenaar dat zij werk maakt ‘waar niemand om heeft gevraagd’ en ‘waar niemand op zit te wachten’ leidt tot een uitvoerige verkenning van de door leidinggevenden ervaren spanning tussen taakstellingen enerzijds en professionele ruimte en vrijheid anderzijds.

3. Persoonlijke fascinatie als fundament voor succesvolle samenwerking
Een kunstenaar-ontwerper stelt dat persoonlijke fascinaties een stevig fundament kunnen leggen voor succesvolle samenwerkingsverbanden. Fascinatie houdt volgens de deelnemers verband met: kritische reflectie op beoordelingskaders (wie bepaalt uiteindelijk of iets goed is), opdrachtnemerschap (hoeveel ruimte heb ik in het aanpassen of zelfs teruggeven van een opdracht) en de aard van de relatie met collega’s (hoe organiseer je projectteams op basis op van gedeelde interesses).

4. Tasten, klooien en prutsen als waardevol element
Goede kunst is zelden de uitkomst van een voorspelbaar, beheerst proces. Kunst kan niet zonder een zekere omarming van onzekerheid en toeval. Het maken van kunst heeft zijn eigen (grillige) logica en ritme. De ontmoeting met kunstprocessen leidt niet alleen tot kritische bespiegelingen op de eigen managementstijl, maar voor een aantal deelnemers is de praktijk merkbaar veranderd als gevolg van de ‘inzichten’ dat het kan lonen om ‘onzekerheid op te zoeken’, dat je ‘rommel moet durven maken’ en dat structuur ook op andere dan vertrouwde manieren kan ontstaan.

5. Je hebt altijd anderen nodig
Zelfs in het geval van de ogenschijnlijk solitair opererende kunstenaar, kan de kunstpraktijk niet los worden gezien van de betrokkenheid van andere kunstenaars, van assistenten, van curatoren, van conservatoren en restauratoren, van het publiek, van opdrachtgevers, van recensenten, enzovoorts. Dat in ieder kunstwerk een zekere collectiviteit schuilt bleek een inzicht dat deelnemers aangrepen om ook in hun eigen praktijk te onderzoeken met wie en op welke wijze werk tot stand komt.

6. Rolverdeling en je eigen bijdrage
Coproductie in de kunsten werpt nieuw licht op bijvoorbeeld rolverdelingen, maar ook op (de zinnigheid van) het willen herleiden van individuele bijdragen aan gezamenlijk werk, op hoe je (het handelen van) de ander tegemoet treedt of op de eigen kwetsbaarheid bij het nemen van initiatief.

7. Dezelfde woorden, andere betekenis
Vertrouwde begrippen, concepten die in beide werelden worden gebruikt, worden door kunstprofessionals (wezenlijk) anders gebruikt en gewaardeerd dan door de leidinggevenden. Rommel, onzekerheid, toeval, fascinatie, niet-weten. Begrippen die in de kunstwereld juist als werkzame bestanddelen worden aangemerkt, als aanjagers van een creatief proces, als bronnen waaruit geput kan worden of als tegengif voor voorspelbaar, oninteressant werk.

8. Conflict of inzicht?
De praktijk van het leidinggeven is gestoeld op principes die lijken te conflicteren met wat werkt in de kunstpraktijk. Het willen vermijden van fouten, het streven naar soepele, transparante processen, het veronderstelde belang van voorspelbaarheid, de aanname dat uit aanrommelen niks goeds kan komen – het zit in de haarvaten van de praktijk van het leidinggeven: in besturingsmodellen, in de afbakening van functies en rollen, in de verwachtingen van collega’s, in IT-systemen, in de wijze van administreren, in beloningsprikkels, enzovoorts.

9. Vanzelfsprekendheden opzoeken
Ontmoeting met verschillende kunstpraktijken wordt vooral gewaardeerd om ‘de uitnodiging tot heroriëntatie’. Niet het grote gebaar van een radicaal nieuwe zienswijze, model of methode, maar een aanmoediging om, via de band van de kunst, de vanzelfsprekendheden in het eigen werk op te zoeken.

10. Opnieuw zien
Het is een kunst om datgene wat er is ‘opnieuw te zien’. Nieuwe betekenis te zoeken voor wat er al is en te werken met wat er al is. Vanuit die andere betekenisgeving kunnen nieuwe dingen ontstaan.

Over deze blog

In de kunstwereld worden dagelijks nieuwe werkwijzen, ideeën en concepten ontwikkeld die een bijdrage kunnen leveren aan de innovatie- en veranderkracht van organisaties. Sandra Boer en Robert Tordoir, oprichters van Art Partner, weten deze – vaak verborgen – pareltjes te ontdekken én precies te bepalen welk onderdeel van het artistieke proces interessant is voor organisaties. Zij schrijven maandelijks een blog voor Management & Consulting.

Beeld: De Beeldvormers

Publicaties divers

De afgelopen jaren heeft ons werk met kunstenaars veel media aandacht gekregen. Hieronder een selectie van de artikelen.

Holland Management Review: “Succesvol samenwerken met kunstenaars in je organisatie.”
Onderzoek ism lector Dr. Steven de Groot van Hogeschool Zuyd naar de succesfactoren van samenwerking. Artikel bij ons als pdf op te vragen.

Management & Consulting: “Kunstenaars kunnen goed uit de voeten met complexe vraagstukken.”
Slow Management: “Creatieven stoken innovatievuurtje aan.”
Het Financieele Dagblad: “Ruim baan voor de creatieve geest.”
Het Parool: “Kleur bekennen.”
Slow Management: “Ontregelaars over de vloer.”


Artikel M&O | “Vreemd op verzoek”, Dr. Jacco van Uden

Hoe zet je als organisatie kunstenaars op zinvolle wijze voor je aan het werk?

Gepubliceerd in M&O, tijdschrift voor Management & Organisatie. Het hele artikel kun je lezen op:

Dr. Jacco van Uden is Lector Change Management aan De Haagse Hogeschool


Kunst associëren we met originele inzichten, creativiteit en het vinden van nieuwe openingen. De kunstenaar, zo heet het, ziet de dingen anders en ziet andere dingen. Geen wonder dus, dat steeds meer organisaties kunstenaars uitnodigen om hen te helpen los te komen van sleetse manieren van denken en doen. Maar hoe zet je als organisatie kunstenaars op zinvolle wijze voor je aan het werk? In dit artikel laten we zien dat de ‘propositie’ van de kunstenaar organisaties in een ongemakkelijke positie plaatst, in de zin dat het vreemde van de kunst zowel moet worden gewaardeerd als verafschuwd. Gewaardeerd omdat we het herkennen als bron van noodzakelijke vernieuwing; verafschuwd omdat het in de aard van organisaties zit – dol op structuur, uniformiteit en voorspelbaarheid – om het afwijkende te wantrouwen. Het is vaak met de beste bedoelingen dat organisaties het nieuwe en onbekende vertrouwd maken, door haar in te passen in de bestaande managementpraktijk. Maar hoe meer organisaties en kunstenaars naar elkaar toetrekken, zo zullen we betogen, des te groter het risico dat het vreemde van de kunst als ‘business as usual’ zal gaan aanvoelen en we in zekere zin dus terug bij af zijn. Om die reden wagen we ons in het laatste deel van dit artikel aan een ander perspectief op de meerwaarde van kunstenaars voor organisaties. Handelend vanuit deze benaderingswijze, dagen we onszelf uit om het verschil dat de kunstenaar maakt niet ongedaan te maken, maar het ongemak dat het vreemde altijd met zich meebrengt te laten bestaan en te koesteren.

Wanneer voel jij je welkom?

Lees het artikel in de VUmc nieuwsbrief over de interventie van Lina Issa. 20141110_VUmc_Nieuwsbrief

“Kunstenaars hebben plannen voor nieuwe fabriek ontwikkeld”

Interview met Henk Meijer, directeur Bierens Machinefabrieken: 20141110_PUNTBZW_Bierens

VUmc: Anders in de Witte Jas | Symposium met een ervaring

Samen met VUmc organiseerden we “Anders in de Witte Jas” over diversiteit in het onderwijs.
Kunstenaar Lina Issa gaf het programma vorm met Petra Verdonk, leerlijncoördinator Interculturalisatie en Diversiteit. Lina begeleidde vooraf een aantal sprekers met Storytelling waardoor de verhalen die verteld werden ook echt impact hadden op de deelnemers. Ze verzorgde de vormgeving samen met fotograaf Bart Majoor.

Maar het belangrijkste: ze bouwde tijdens de dag verschillende ervaringen in en de mogelijkheid om andere deelnemers écht te ontmoeten.

Zo kreeg elke deelnemer een partner voor de dag én een kaartje met daarop de volgende ‘opdracht’.
Zouden jullie alsjeblieft deze vragen willen gebruiken om aan jullie ontmoeting te beginnen?
1- Ik heb een knuffel ontvangen vandaag.
Ik heb een knuffel gegeven vandaag.
Geen knuffel vandaag.
2- Wat is voor jou een troostende smaak?
3- Wat betekent je huidskleur voor je?

Machteld Aardse en Kyra Sacks van De Beeldvormers brachten de dag prachtig in beeld en gebruikten i.p.v. papier de witte jas als ondergrond. Het beeldverslag kunt u hier na ‘lezen’.

Anke Laterveer was erbij en schreef een verslag.

Beluister radio-interview met Sandra Boer

3 oktober, 11 uur. Daar zit je dan. In de studio. Mond in de microfoon op een ongemakkelijke kruk. En dan wordt de ene na de andere leuke vraag op je afgevuurd door Fredie Blankestijn. Nieuwsgierig naar hoe ik het eraf heb gebracht of altijd al willen weten wat we nou eigenlijk doen? Fragment beluisteren.


VUmc: Uit je comfortzone op je eerste onderwijsdag

Uit de comfortzone: “Leuk hoor, maar wie ben je nu écht?”

Na een succesvolle interventie over diversiteit en empathie tijdens het symposium ‘Onderwijs: een Kunst!” in januari, mocht kunstenaar Lina Issa zich de afgelopen tijd verdiepen in het onderwijsprogramma van VUmc en de kansen die daar liggen om het onderwerp diversiteit op te pakken. Concreet leidde dit tot een programma-onderdeel binnen de eerste onderwijsdag voor studenten medicijnen. Om maar in één klap duidelijk te maken dat empathie en diversiteit belangrijk gevonden wordt binnen VUmc.

Lees het artikel in Tracer. 

Sven Lamme: “Schat, steek jij de BBQ even aan?”

PERSBERICHT – Geopend: design in een wereld van verhalen

We wachten er nog op. Op die heerlijke zomeravonden in de tuin of op het balkon. Drankje erbij, het vlees ligt klaar. Met “Schat, steek jij de BBQ even aan?” begon designtalent Sven Lamme afgelopen donderdag zijn verhaal tijdens de opening van zijn tentoonstelling. Hij toont zijn serie Brandhout en vele andere ‘ontwerpen met een twist’ nu in de Bibliotheek Amstelland Stadsplein in Amstelveen. Zo ontwierp hij de unieke BBQ van hout. Geen gedoe met aanmaakblokjes maar de BBQ in zijn geheel aansteken.

De BBQ is onderdeel van de serie ‘Brandhout’. Materiaal dat eigenlijk bestemd was voor de brandstapel heeft een nieuwe functie gekregen. Een vuurkorf, een BBQ, een kachel en een brandkast zijn zomaar wat objecten uit de serie. Gebruiksvoorwerpen zijn het niet want ze zijn slechts éénmalig te gebruiken, maar door op deze manier materiaal en object te combineren creëert hij een nieuw soort duurzaamheid en laat hij je nadenken over hergebruik, functionaliteit en waarde.

Design in een wereld van verhalen
De bibliotheek creëerde een ruimte van 35m2 waar jonge ontwerpers hun werk kunnen tonen. Nu dus de ontwerpen van de 33-jarige Sven Lamme. De ‘Hangchair’ die kan worden opgehangen aan de muur, gebruikt kan worden om kleding aan op te hangen of waar je gewoon even op kan zitten. Zijn ‘1000 Chairs’, vernoemd naar het bekende designboek, is gemaakt van een aantal stoelmodellen van bekende ontwerpers die zijn samengevoegd tot één stoel. Of de stellingkast waar geen schroef of lijm aan te pas komt, voorzien van een grafische print van een houtstructuur kan de kast zo in elkaar worden geschoven.

Het werk van Sven en de verhalen erachter zijn nog te bekijken en te gebruiken tot 8 september. Medewerkers van de bibliotheek zochten in samenwerking met Sven een spannende bijpassende collectie boeken uit.

De bibliotheek is nog op zoek naar nieuw designtalent. Voor meer info: klik hier



Het verhaal van tandwielspecialist Bierens

Bierens is een machinefabriek met een uniek verhaal. Over vakmanschap, leren door te doen en pas iets vervangen als het echt kapot is. Aan ons het verzoek om het verhaal te vertellen in het nieuwe onderkomen van dit bijzondere bedrijf.

Vier kunstenaars geven vorm aan ‘het Bierens-gevoel’. Bierens is specialist in tandwielen en tandwielkasten. Eind 2013 maakt de oude fabriek plaats voor een nieuwe fabriek en een nieuw kantoor. Maar hoe vertel je nou het verhaal van Bierens? Hoe laat je klanten het Bierens-gevoel beleven? Hoe zorg je dat de geschiedenis en het vakmanschap zichtbaar worden, terwijl je tegelijkertijd laat zien dat Bierens de onbetwiste marktleider is?

Net zoals de nieuwe fabriek nog slechts een niet ingevulde ruimte op papier is, zo creëren de opdrachtgevers van Bierens nu ruimte voor Andreas Vonder, Anook Cléonne, Rogier Martens en Iris Hiddink van Lady Penelope. Ruimte om het Bierens-gevoel op een andere manier vorm te geven, ruimte op het verhaal van Bierens op een andere manier te vertellen. Deze ruimte gaan we de komende maand invullen.

In maart gestart, liepen de kunstenaars mee met medewerkers in de fabriek, met medewerkers van de afdeling sales, voorbereiding, etc. Ook werd er een Inspiratiecommissie samengesteld waarmee het startsein werd gegeven voor deze bijzondere samenwerking.

Eind mei worden de concepten gepresenteerd.


Kunstenaar inspireert bankiers

Amstelveens Nieuwsblad, 2 november 2011 – ABN AMRO

Boer zoekt kunst

Inside Information, oktober 2011 – Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (ZLTO)

Stillevenmozaïek toont Slow Food beweging

Keramiek, augustus 2011 – Anna Volkova liet zich inspireren door de leden van de Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (ZLTO) en bracht de diversiteit van de Slow Food beweging in beeld.

Bank zoekt steun bij kunstenares

Amstelveens Nieuwsblad, 20 juli 2011 – Bas Evers, directeur Preferred Banking ABN AMRO

Vertrouwen Verbeeld: onderzoek onder topbankiers

OMNI Magazine, maart 2011 – Interview met Robert Tordoir en Sandra Boer