Misschien leef ik in een constante liminale fase…

"De liminale fase roept bij mij de mogelijkheid op om te veranderen, los te laten of het roer om te gooien. Het is een overgangsruimte waarin het oude nog niet helemaal voorbij is, maar het nieuwe zich nog niet volledig aandient. Voor mij betekent dat een voortdurende uitnodiging om te onderzoeken, te experimenteren en mezelf niet vast te zetten in patronen.

Als kunstenaar dwing ik mezelf dagelijks tot het maken van andere keuzes. Soms door een nieuwe methode te kiezen of een vertrouwd proces bewust te doorbreken. Ik zoek actief het onbekende op, juist omdat ik daar het meeste van leer en kan groeien. Het onbekende is niet altijd comfortabel, maar het confronteert me met mijn eigen grenzen en laat me ontdekken wat ik opnieuw kan herkennen of op een andere manier kan interpreteren.

Dat vertrouwen in het proces is niet in één dag ontstaan. Het is opgebouwd door momenten van twijfel en falen te omarmen, en telkens opnieuw te ervaren dat ik weer kan opstaan en doorgaan. Die ervaring maakt dat ik onzekerheid en fouten niet langer zie als obstakels, maar als noodzakelijke schakels in mijn ontwikkeling.

De angst om te falen of de plank volledig mis te slaan houdt me scherp. Onzekerheid over mijn keuzes, zowel inhoudelijk als visueel, is voor mij bijna een constante factor. Over de jaren heb ik geleerd dat juist de verkeerde keuzes en de missers waardevol zijn. Ze vormen vaak de aanleiding voor gesprekken die leiden tot een natuurlijke samenwerking met de mensen waarmee ik werk.

Als docent zie ik bijvoorbeeld vaak hoe studenten worstelen met het beheersen van hun keuzes en processen. Ze houden hun werk het liefst zo lang mogelijk geheim, in de hoop dat het eindresultaat daardoor meer impact zal hebben. In de praktijk werkt dit vaak averechts: er ontstaan vragen die de student nog niet kan beantwoorden, simpelweg omdat er nog geen grip is op het effect van het werk op de toeschouwer. Het is immers lastig om jezelf als maker volledig te verplaatsen in de rol van degene die kijkt, leest of luistert. 

Ik zie een student niet als iemand die ‘minder’ weet maar als een gelijkwaardige maker; het enige verschil is de jaren ervaring en daarmee de breedte van perspectieven. Juist door eerder te communiceren, door twijfels en onzekerheden zichtbaar te maken, kan een student keuzes verhelderen en het werk verrijken. Het maakproces is nooit eenrichtingsverkeer. Een schrijver heeft een lezer/ uitgever nodig, een muzikant heeft een geluid nodig, en een kunstenaar een sparringpartner/ curator. 

Wanneer tijdsdruk voelbaar wordt, merk ik dat ik keuzes moet maken die niet altijd rationeel te verantwoorden zijn, maar die toch waardevol blijken in het maakproces. Tijd is voor mij ongrijpbaar en ook essentieel omdat ik me eraan kan overgeven, maar vooral omdat het me tegen een deadline aan dwingt om intuïtieve beslissingen te nemen. De spanning tussen controle en loslaten voedt mijn creativiteit. Daarom herhaal ik zelden dezelfde ingrediënten of werkwijzen. Herhaling voelt een beetje als stilstand terwijl variatie en afwijking vaak voelt als vernieuwing.

De methode zelf is een speelveld dat ik graag openhoud. Onzekerheid en ongemak zie ik niet als zwakte, maar als katalysator voor nieuwe inzichten. Het is te vergelijken met tandenpoetsen met je andere hand: het voelt vreemd, onhandig en soms frustrerend, maar uiteindelijk worden mijn tanden schoon.

Deze houding is niet alleen waardevol in de kunstpraktijk, maar ook in organisaties. In een werkomgeving kan dit principe veel opleveren: soms is het juist de valse noot die de aanzet geeft tot vernieuwing. Met de juiste context kan zelfs de keuze voor die valse noot tot een verrassend en waardevol resultaat leiden.

Als leidinggevende of medewerker is het belangrijk dat twijfels, worstelingen en onzekerheden niet onzichtbaar blijven. Juist door deze zichtbaar en bespreekbaar te maken, ontstaat ruimte voor creativiteit, authenticiteit, samenwerking en vertrouwen. In de liminale fase ligt de kracht om het vertrouwde los te laten en samen nieuwe vormen van werken en samenleven te verkennen en te omarmen."